HER TELDEN ÇALMAK

Bulgunun Terddütü

2011-07-15T22:34:00.004+03:00

bulduğumuz her şeyin bulgu olma ihtimalinin yüksek olduğu bulunmaz zamanda yaşıyor olmak sersem ediyor beni. polisiye bir bakış açısı geliştiriyorum ki bulduğum (gördüğüm,duyduğum) şeyler her hangi bir olayı çözebilsin. tanık olma potansiyeline sahibibim her an ve her olayı aydınlatabileceğime kendimi inandırma çabası içerisindeyim. toplumsal travmaların bir numaralı şahidiyim, yoldan çıkmış nesillerin görgü tanığıyım, sıradan bir suçun giderek büyüdüğü bir sırada kendi sıramı beklemeden sırra kadem bastım ben. içimde biriken suç örgütleriyle durmadan savaşıyorum, hüznüm elimdeki en önemli bulgum, muhakeme salonumda kendime sunduğum en geçerli kanıt. suçu ve suçluyu övmek suçundan yargılamayı başlatıyorum. burada ne delil yetersizliği ne de zaman aşımı söz konusu olabilir, suçlunun suçunun sabitleştiği görülünce suçlu içine kapanmakla cezalandırılıyor

İSMAİL İLİŞ

George Bernard Shaw'dan Sözler

2009-10-03T22:01:00.001+03:00

--------------------------------------------------------------------------------

-akılsızın biri ,ülkesinin en akıllı insanını asabilir.bunu yapmaya can atar hatta...

-kötülük yapmamış kişi iyilik yapamaz;hata yapmamış kişi hiçbirşey yapamaz..

-komik birşeyle karşılaştınız mı,arkasına gizlenmiş gerçeği arayın..

-insanların ölmesiyle yaşamın gülünçlüğü nasıl değişmezse,insanların gülmesiyle de yaşamın ciddiliği değişmez.

-bir hastalıktır yaşam ve bir kişinin ötekinden farklı olması,bulunduğu hastalık aşamasından ileri gelir yalnızca.

-insanın dünyaya karşı ilgisi,kendine duyduğu ilginin dışarı taşmasıdır gerçekte.

-kahramanca can vermek yeteneksiz kişilerin ünlü olabildikleri tek yoldur.

-yaşam insanları aynı düzeye getirir;ölüm seçkinleri ortaya çıkarır.

-nasıl sevebilirsiniz bir yalancıyı??
-bilmem orasını .iyi ki seviliyor.yoksa sevgi diye bir şey kalmazdı dünyada.

-suskunluk ,aşağılamanın en iyi anlatım biçimidir.

-insanlar,deneyimleri değil,deneyime yetenekleri oranında akıllıdırlar..

-demokrasi okurken güzel,oynanırken kötüdür;bazı yazarların oyunları gibi...

-suikastların en kötüsü darağacında yapılanıdır;çünkü bu tür suikast toplumun onayıyla gerçekleştirilir..

-savaşları kazanabilir,kentleri zaptedebilirsiniz,ama ulusları fethedemezsiniz.hala anlamadınız mı bunu??

-sende ahlak yok mu be adam?
-gelirim ona uygun değil,efendim....(pygmalion'dan ..)

-ingilizler mutluluk nedir bilmezler.onlara bakarsanız, rahatsız yaşamk,ahlaklı olmak demektir..

-mutluluk ve güzellik yan ürünlerdir.

-stalin bir diktatör değildir.onun benzetilebileceği en yakın şey,papa'dır.

-bir erkek ne kadar çok bilir ne kadar çok gezerse taşralı bir kızla evlenme olasılığı o kadar artar.

KIZ ÇOCUĞU

2009-08-06T23:47:00.003+03:00

Kapıları çalan benim
kapıları birer birer.
Gözünüze görünemem
göze görünmez ölüler.

Hiroşima'da öleli
oluyor bir on yıl kadar.
Yedi yaşında bir kızım,
büyümez ölü çocuklar.

Saçlarım tutuştu önce,
gözlerim yandı kavruldu.
Bir avuç kül oluverdim,
külüm havaya savruldu.

Benim sizden kendim için
hiçbir şey istediğim yok.
Şeker bile yiyemez ki
kağıt gibi yanan çocuk.

Çalıyorum kapınızı,
teyze, amca, bir imza ver.
Çocuklar öldürülmesin,
şeker de yiyebilsinler.

NAZIM HİKMET

1... 2... 3... DENE(ME!)

2009-02-24T20:48:00.001+02:00

ALAKASIZ GİRİŞ 1
bal mumu tanelerim var yokluğun sağ gözünde...

ALAKASIZ GİRİŞ 2
fincan karası sözlerim var yardan arta kalan...

GİRİŞ
karalanan kağıt mıydım yarin ellerinde, süpürülen "artık" mıydım? yolunan duygu mu, neydim... ne idim...

1. KAPI
hüsranvari atlar besledik hırçın sevdalarımızda, bir gagavuz köyünde yitirdik inancımızı, geleceğe inat dünlerimizi... saat yönünün tersine dönen saatlerimizle geçmişe dönük yüzlerimizle, birbirini ısıtan ellerimizle, bizi birbirimize getiren ayaklarımızla, birbirini doğuran sözlerimizle, ömrümüzle direndik bu yapışkan ve akıp giden zamana.

2. KAPI
yeni bir buluş kadar önemliydin, "yazı" kadar. ama "para"dan çok. tek farkın seni defalarca icat etmemdi. ne çağlar kapattın iç tarihimde, ne zaferler kazandın gönlümün savaş meydanlarında. kalbimin ırmakları döktüğün kanlarla kıpkırmızı. ve ağıtlar yakıyorum içimdeki ölüler için.

(...)
kaç kopyasını dağıttın bu trajik aşkın? bu kil tablet üzerine işlenmiş hüznün, bu vesikanın. hangi coğrafyalara sürdün serkeş "tay"ını. gönlünü, acını, bulamadığın ilacını.

inancını...

ÇIKAMIYORUM!

İsmail İLİŞ

Doğrusu, bilmiyorum!

2009-02-24T20:44:00.002+02:00

kar fotoğraf kokuyor, beyaz bir kompozisyon tadında. ufukta pus... çirkin yüzümü kadrajlıyorum. gökyüzü artık benim değil, ölümler yağıyor yeryüzüne çünkü. yapay yıldızlar çocuk öldürüyor bu donmuş coğrafyada. kitle iletişim araçları hüzün yayıyor bütün yüreklere. sarı ışıklar huzur vermiyor artık müstakil evlerde.

kutsal kitap ölüm saçıyor doğunun tam ortasına, vaadedilen (varedilen) cennet için.

ölüm döşenmiş bütün yollara, gidenler geri dönmesin diye; nil ikiye ayrılmış, halid bin velid gemileri yakmış, trenler raydan çıkmış. ...

büyütebilir miyiz artık umutlarımızı bu "karanlık çağ"da?

İsmail İLİŞ

2008-12-24T13:15:00.000+02:00

ALDATMA VE ARAYIŞ KÜLTÜRÜ

2008-11-22T20:44:00.002+02:00

Düşününsene; şöyle rahat bir yere uzanıp; günlük problemlerini yarım saatliğine olsun unutup; aldatmayı düşünün! Bir insan bir insanı neden aldatır; nasıl yapar?… Bundan önce insanların arayış süreçlerini düşünün; birinin varlığını hissetmek istediği andaki yalnızlığını! O psikoloji içerisindeki insanın aldatmak aklının ucundan bile geçmiyordur heralde. Peki daha sonra ne değişir de insan aldatmaya karar verir.

Bence aldatmak; insanın kendine yaptığı ihanettir aslında. İnsan kendini aldatır çünkü hep. Ne istediğini bilmeyen bir insanın davranış biçimidir. Ne istediği bilen insan; ne için istediği bilen insan; isteklerine yaklaştıkça ve ona ulaştıkça; isteklerine daha çok sahip çıkar ve daha çok değer verir.

Eric Fromm’un “OLMAK YA DA SAHİP OLMAK” adli kitabinda insanlarin bilinçli ya da bilinçsiz olarak yaptıkları ve aslında mutluluğu ya da haz peşinde tükenen bir ömür anlamına gelen sahip olmayı seçişlerini anlatır. Sahip olmak çelişkisinin eğemen olduğu kültürün çocukları; doyumsuzluğun ve sonsuz arayışın da çocuklarıdır. Birileri bu seçebilir; ama seçimlerini bilinçli yapmalarını ve arkasında durmalarını da beklerim.Sonsuz arayışın çocukları; bir şeye ulaşmak için gayret ederler; ama ona ulaştıkları anda; artık onun bir anlamı kalmamıştır; artık yeni bir hedef gerekir. Bu hedeflerde sürekli değişir ve bitmez. Ama insan mutluluğu dışarıda asla bulamayacağını; herşeyin ama herşeyin aslında kendinde olduğunu keşfettiği anda mutluluk ve huzurla tanışacaktır. O yüzden aşk deyince Narsizim akla gelir hep; ve o yüzden yüzlerce ozan (*), filozof; yazar; derviş; inatla şunu vurgulamıştır; “aşk insanın kendini aramasıdır ya da aşk; kişinin seçtiği insana kendini yansıtmasıdır.” Tüm bu insanlar için yapılan bir seçimden sonra arayıştan bahsetmek mümkün değildir. Yunus arariken bulduguna kavuşmak ister hepsi bu; Mevlana için Şems’ten başkası yoktur; Mecnun için; o çirkin Leyla’dan güzeli yoktur! Birinden birine koşanların anlamakta zorlanacağı duygulardır bunlar. Nerde öyle insanlar deyip iç çekerler heralde önce; sonra da kaldıkları yolda devam ederler. Kimse onları anlamak; acı çekmek; kendini bulmak istemez. Alışkanlıklarından vazgeçmezler; kolayı (ki bu genelde yanlıştır) seçerler.

Aldatmadan aşka nasıl geçildiği sorulabilir. Çünkü tüm varlığıyka aşkı yaşayan; sevgiyi yaşayan bir insanın “aldatma” tartışmasında yeri yoktur. Bir anlamda aldatma; sevginin ve aşkın insanların yüreklerinde yer bulamadığı zamanlarda ortaya çıkar.

Bir insanın bir insan bir ömür tamamlayabilmesi günümüzde aşırı zor hatta imkansız bir olay olarak algılanmakta. Evet zordur ama zorluk bir insanla bir ömür geçirmekten kaynaklanmaz; zorluk olmayı seçim; kendimiz için yeterince emek vermemekten gelir. Sahip olmayı yaşam felsefesi olarak seçenlerin en çıkmazı; anlayamadıkları mutsuzlukları ve kendilerinden sıkılmalırıdır. Kendilerinden sıkıldıkları içinde diğer insanlar da onlardan sıkılır. Garip bir dengedir yaşam. Yaşamı değilde; yaşamdaki nesnelliğe takılanları cezalandırır hep; ona şiir yazanları ödüllendirir.

Ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konu da “tüketim” kültürüdür. Bu arayış kültürünün hem nedeni hemde sonucudur. Bu yoz kültürler aslında birbirine yapışık; kocaman bir kirlilik olarak düşünebiliriz. Ama bnugün sadece bir yönden bu kirliliği ortaya koymaya çalışıyorum.

İtiraf edilmesi gereken bir gerçek daha var: Tüm bu gerçekliklerin bir tek kişi tarfından keşfedilmesi yeterli değildir ve olmayacaktır. Mutluluk bireysel değildir çünkü. Çünkü insan sosyal bir varlıktır; kendi kurtuluşu onu mutlu etmeye yetmeyecektir. Bu yüzden insanın kendini keşfetmesi; ne istediğini bilmesi; bilinçli ve düzeyli olması onu mutlu etmeye yetmeyecektir. O da bu arayış kültürünün hakimiyetindeki dünyada mutsuzluğa maruz kalacaktır. İnsanların fikirlerini açıklamayı ve yaymayı istemelerini nedeni de bu olarak gösterilebilinir.

--------------------------------------------------------------------------------

(*) Bence Ozanlar; toplumu ciddi ciddi gozleyebilmis en onemli unsurlardır. Onlar, donemlerinin en iyi psikologlari ve sosyologlaridir! Onlari bu gozle yeniden degerlendirmek; gecmisimizi daha net gormemizi saglayabilir.
Umut ERSAL

SONBAHAR

2008-08-31T03:40:00.002+03:00

baharın sonu, hüznün başladığı mevsim... hiç bir hatıraya özgü olmayan nice mekanların tezahür ettiği yitik zaman. kıyametlerin koptuğu, lavların aktığı, dağların çöktüğü gönüller besler ancak seni. hasretin ateş olduğu, ateşin küllendiği, sevdanın karalar bağladığı, ölümün kol gezdiği, acıların filizlendiği son mevsim... baharım... sebebim... ....

sarıya çalan ayrılıklar çoğalır her sonbaharda (aslında son değildir bu bahar, çünkü ayrılıklar son bulmaz hiç bir bahar). her ayrılık sonbaharda başlar ve büyüdükçe sararır.

dökülen umutların sayısı yaprakları geçince tüm baharların sonbaharı gelmiş demektir ve yapraklardan çok yüzler sararınca ayrılıkların sonu gelmemiş demektir.

sonlanan nedir sonbaharda? aşk mi? umut mu? mutluluk mu?...
sonlanan ayrılık mı? hüzün mü? uzaklık mı? .... nedir başlayan?...

eylül kokan gecelerde yıldızlar sararıp gökyüzünden tek tek düşerler, tıpkı gözyaşları gibi; ağlayan bir çift sevgilinin uzaklığa meydan okumaları sırasında akıttıkları. güz makamında tınılar eşlik ettiğinde içindeki enstrümanlara, aşkın kedere akar, yani ayrılığa, yani sona, yani son bahara.

kaç mevsim yaşar aşkın belleğinde?

bir aşkın serüveni kaç yaprağı sarartır?

kaç takvimde sonbaharın adı hazandır?

her aşk soluk soluğa kalır gökyüzünü gürleten sonbahar tufanında. bir kentin şahitliği yeter ayrılığın başlamasına, son bulmasına hiç bir kent şahitlik etmez.

puslu bir mevsimde son bulur tüm baharlar. son bir bakışla sonlanır aşklar.
son bir baharda... sonbaharda.

İSMAİL İLİŞ

AŞK ÜZERİNE

2008-08-23T00:38:00.001+03:00

Bir aşk için yapabileceğin her şeyi yaptığına inanıyorsan ve buna rağmen hala yalnızsan, için rahat olsun. Giden zaten gitmeyi kafasına koymuştur ve yaptıkların onun dudağında hafif bir gülümseme yaratmaktan başka hiçbir işe yaramayacaktır.

Sen kendini paralarken o her zaman bahaneler bulmaya hazırdır. Hani ağzınla kuş tutsan "Bu kuşun kanadı neden beyaz değil?" diye bir soruyla bile karsılaşabilirsin.. iki ucu keskin bıçaktır bu işin. Yaptıklarınla değil yapmadıklarınla yargılanırsın her zaman. Bu mahkemede hafifletici sebepler yoktur. İyi halin cezanda indirim sağlamaz.

Sen, "Ama senin için şunu yaptım" derken o, "şunu yapmadın" diye cevap verecektir. Ve ne söylesen karşılığında mutlaka başka bir iddiayla karşılaşacaksındır. Üzülme, sen aşkı yaşanması gerektiği gibi yaşadın.Özledin, içtin, ağladın, güldün, şarkılar söyledin, düşündün, şiirler yazdın. "Peki o ne yaptı" deme. Herkes kendinden sorumludur aşkta. Sen aşkını doya doya yaşarken o kendine engeller koyuyorsa bu onun sorunu. Bir insan eksik yaşıyorsa, ve bu eksikliği bildiği halde tamamlamak için uğraşmıyorsa sen ne yapabilirsin ki onun için? Hayatı ıskalama lüksün yok senin. Onun varsa, bırak o lüksü sonuna kadar yaşasın.

Her zamanki gibi yaşayacaksın sen. "Acılara tutunarak" yaşamayı öğreneli çok oldu. Hem ne olmuş yani, yalnızlık o kadar da kötü bir şey değil. Sen mutluluğu hiçbir zaman bir tek kişiye bağlamadın ki.... Epeydir eline almadığın kitaplar seni bekliyor.Kitap okurken de mutlu oluyorsun unuttun mu? Kentin hiç görmediğin sokaklarında gezip yeni yaşamlara tanık olmak da keyif verecek sana.Yine içeceksin rakını balığın yanında. Üstelik dilediğin kadar sarhoş olma özgürlüğü de cabası....

Sen yüreğinin sesini dinleyenlerdensin ve biliyorsun asıl olan yürektir.Yürek sesi ne bilmeyenler, ya da bilip de duymayanlar acıtsa da içini unutma; yasadığın sürece o yürek var olacak seninle birlikte. Sen yeter ki koru yüreğini ve yüreğinde taşıdığın sevda duygusunu. Elbet bitecek güneşe hasret günler. Ve o zaman kutuplarda yetişen cılız ve minik bitkiler değil, güneşin çiçekleri dolduracak yüreğini...

Hayatı ıskalamaya lüksün yok senin.....

Nazım HİKMET

Çağrışımlar ve soru işaretleri arasında...

2008-07-25T22:34:00.002+03:00

Yürüdükçe beni daha fazla kendine çekiyor sanki. Ayaklarım onu arıyor gibi. Nerden çıkıp geldiğini bilmiyorum, neyi aradığını, ne istediğini de.
Bu, yılların eskimişliğinin kokusu mu, yoksa hayatta kalmak için gözyaşı ve ter döken yosunların mı?

Balıkçı tekneleri geliyor peşpeşe. Avdan dönüyorlar. Martılı, mutlu, temiz...
Yanaşıyorlar iskeleye, kasalar indirilmeye başlıyor.
Bir kayanın üstüne çıkıyor, onları izliyorum. (Aç bir kartal gibiyim sanki)
Bu tekneler mi getiriyor yoksa o kokuyu?

Gözlerim ufukta, dalgaların üstünde. Yılları düşünüyorum. Hepsi de birer birer geçti yanımdan. Tuttum, ama elimde kalmadı hiçbiri. Acelesi olan yolcular gibi çekip gittiler. Ama o park, o bulut, çocuklar, anne hâlâ orda.
Ordalar. Acımasız değiller yıllar gibi.

Bıraksam diyorum maviyi, oraya gitsem. Gitsem, onlarla kalsam kalsam kalsam, mutluluk olsam. Bir çocuğun düşüne yerleşsem.
Yerleşsem de, ah keşke yaşlanmasam.

Yaşlanmasam... Hiçbiri terkedip gitmese bir gün beni...

High Hopes

2008-04-28T17:36:00.000+03:00

ÖZGÜR İRADE VE ALIN YAZISI ÜZERİNE

2008-04-20T17:39:00.002+03:00

Göründüğü kadar çaresiz olduğumuz sanılmamalı. Alın yazımızın büyük bölümü geçmişte kendimiz tarafından oluşturulmuştur. Alın yazısını oluşturduk, bu yüzden değiştirmeye de yardımcı olabiliriz. Alın yazısı bizi kontrol eder, ama özgür irademizin de alın yazısı üzerinde bir miktar gücü vardır. Ancak, bu durum yalnızca yaşadıklarımızdan aldığımız dersler ve özgür iradeyi yaratıcı bir şekilde kullanmamız ölçüsünde doğru olacaktır.

Ne yaşamın efendisi olduğuna inanan Batının küstah ve kibirli tutumunu, ne de yaşamın kurbanı olduğuna inanan umutsuz Doğu tutumunu kabul edebiliriz. Biri, insanın yaratıcılığına aşırı değer verirken, diğeri bunu küçümser. Biri, tüm insani kötülükleri uzaklaştırabileceğine inanırken, diğeri bu kötülüklere, çaresi olanaksız gözüyle bakar.

Alın yazısına duyulan inanç, tüm enerjiyi felç etmesine ve tüm cesareti boğmasına izin veriliyorsa, yeniden incelenmelidir. Özgür iradeye duyulan inanç, insanları egoist, küstahça bir kibir ve materyalist bir bilgisizliğe götürüyorsa, bu da yeniden incelenmelidir.

Kader ve özgür irade hakkındaki eski tartışmalar sonuçta tamamen yararsızdır. Kendimizi ve çevremizi geliştirmede tamamen özgür olduğumuzu göstermek mümkündür ama aynı zamanda, çaresiz olduğumuzu göstermek de mümkündür. Çünkü her iki durum da söz konusudur ve insanla ilgili herhangi bir durum düşünülürken hesaba katılmalıdır. Dünya Fikri belirli olaylar ve koşulları kaçınılmaz hale getirir.

Dikkatsizce kullanmak yerine sözcüklerin anlamını analiz edersek, "özgür irade" durumunda, bu terimin çoğu kez simgelediği düşünülen fikirden çok ters bir fikri simgelediğini görürüz. Şehvetlerinin ve tutkularının kölesi olmuş kişilerin gerçek özgürlüğü nerede? Kendi iradeleri olduğuna inandıkları şeyi ifade ettiklerinde, aslında bu şehvet ve tutkuların iradesini anlatmaktadırlar. Arzular, tutkular, çevreler, kalıtım ve dış telkinler, eylemlerimizin gerçek kaynağı olduğu sürece bizim gerçek özgür irademiz nerede?

Arzulardan kurtulmuş bir özgürlük olmadan, irade özgürlüğü olmaz. Kendi gerçek benliğinizi bulmadığınız sürece gerçek iradenizi de bulamazsınız. Kader-özgür irade sorunu, çözülmeden önce anlaşılmak zorundadır. Ve bu anlayış, pek kullanılmayan anlamların peşindeki yaklaşım dururken, olağan yüzeysel yaklaşımla elde edilemez. İrademiz özgürdür, ama sadece göreceli olarak.

Tam bir özgürlük yoktur, diğer yandan tam bir zorunluluk da yoktur. Sınırlı bir özgür irade, sınırlar içinde bir özgürlük vardır. Felsefe, insanlıkta bu özgürlüğün temeli olarak, hem bizde bulduğu zekayı, hem de bu zekanın ortaya çıktığı Tanrısal Ruh'u ileri sürer.

Materyalist "determinizm" doktrini doğrulukla yanlışlığın bir karışımıdır. Dış yaşamımızın, kendi dış koşullarımız ve olaylarla belirlendiğine doğru biçimde işaret eder. Bizi, bu koşullara ve olaylara seçtiğimiz biçimde tepki verme özgürlüğünden, hatalı bir şekilde mahrum bırakır. Ahlaki seçimin ilgili olduğu yer tamamen yanlıştır.

Tüm yolumuz boyunca, gerçekten yapmak istediğimiz şeyi yapmak için, iki yol arasından birini seçme şansına sahip olacağımız herhangi bir nokta var mı diye sorabiliriz. Özgürlüğümüz, bir eylemle diğeri arasında seçim yapmakta özgür olduğumuza, ama bu eylemlerden ortaya çıkan sonuçlar arasında seçme özgürlüğümüz olmadığına dayanır. Dışarıdaki geleceğimiz ne olursa olsun, içerideki özgürlüğümüze sahip çıkabiliriz. Yaşamla ilgili amaçlarımızı dilediğimiz gibi belirleyebilir, kendi inançlarımızı seçebilir, arzularımızdan hoşlanabilir ve hoşlanmadığımız şeyleri ifade edebiliriz. Burada, bu düşünce ve duygu, etki ve tepki alanındaki özgür irade, büyük ölçüde bizimdir.

Doğru ve yanlış arasında seçim, ancak bunu yapmak için irade özgürlüğü varsa varolabilir. Materyalist determinizme göre, insanoğlu ne sorumlu ne de özgürdür. Bir kişi suçluysa ya da suçlu olursa, çevre suçlanır, kalıtım suçlanır, toplum suçlanır; ama birey suçlanmaz. Spiritüel determinizm, karma (karşılık), suç işleme konusunda bize böylesine büyük bir izin vermez. Her birimizin kısmen, hem geçmişte hem de şimdi, kendi karakterimizin ve sonuçta ortaya çıkan alın yazımızın yazarı olduğumuzu ileri sürer.

Özgür iradenin varlığını onayladığımızda, dolaylı olarak kaderin varlığını da onaylamış oluruz. Çünkü özgürlük düşüncesinin zihinde ortaya çıkma biçimi konusundaki araştırma, bunun daima kader düşüncesiyle birlikte ortaya çıktığını gösterir. Biri inkar edilirse, diğeri de inkar edilmiş olur.

Her yaşamda, geçmiş karmanın sonucu olarak, belli bir miktar alın yazısı vardır, ama eğer tecrübe edildiyse bir miktar özgür irade de vardır. Yaşamımızdaki her olay karmik değildir, çünkü şimdiki eylemlerimizden de oluşturulmuş olabilir. Her kim, tüm eylemlerinin tamamen kendi kişisel seçimlerinin sonucu olduğunu düşünüyorsa ve her kim, eksiksiz bir özgür irade yanılsamasına kapılmışsa, egosu tarafından kör edilmiş ve aklı çelinmiş demektir.

Bu kişi, belli zamanlarda, başka bir seçenek olmadığından başka bir şekilde davranmanın imkansız olduğunu, gerçekten görmez. Böyle bir imkansızlık kendini gösterir çünkü, koşulları düzenleyen veya anlaşılabilir bir örüntüden hareketle ortaya çıkan bir yasa mevcuttur. Karma, gelişim ve bireyin düşünce eğilimi bu gidişatın başlıca özellikleridir.

Belli bir kişiyle, tesadüfen, önemli sonuçlara yol açan bir karşılaşma yaşamamış olsaydık, yaşamımızın gidişatı ne kadar farklı olurdu fikri, boş ümitler uyandıran spekülasyonlar için bir malzemedir. Kader kimi zaman pamuk ipliğine bağlıdır deriz; ama hep böyle birbirine bağlı, karışık koşullar düğümüne bağlıdır; tek biri değişmiş olsa, işlerin ne kadar farklı olacağı yönündeki spekülasyon oyunu, her ne kadar ilginç gelse de, nafile bir oyundur.

Bir kişinin tüm alın yazısı, bir olaya, bir karara, bir duruma bağlı olabilir. Ve bu tek sebep, sonradan gelecek tüm yıllar için anlamlı olabilir.

Karmanın iradesi, yaşamımızın belli bir parçasında ya da belli bir olayında hüküm sürüp diğer parça ya da olaylarda hüküm sürmemezlik edemez. Burada olup da orada olmamazlık, geçmişte olup da şimdi de olmamazlık edemez. Daha da ileri gidilecek olursa, kendini yalnızca başlıca parçalarla sınırlayıp ikincil olanlarla sınırlamamazlık edemez. Ya hep vardır ya da hiç yoktur. Eğer karma, yaşadığımız olaylara biraz daha fazla alın yazısı katıyor ve bu, Batılıların kendilerini rahat hissetmelerini sağlıyorsa, gerçeğin diğer yüzünün, insanlığımızın derinlerindeki yaratıcı ve tanrısal zekayı ve buna eşlik eden özgürlüğün sınırlarını hatırlamalıyız.

Karşılık yasasının, ebedi ve ezeli bölünmemiş Yüksek Benlik, gerçek varlık üzerinde yetkisi yoktur, yalnızca beden ve zihin, geçici ego üzerinde yetkiye sahiptir.

Özgür iradeli kader doktrinine karşı çıkan, mutlak bir irade özgürlüğü ileri sürenler, özgür iradenin bir cinayetin sonuçlarını nasıl değiştirebileceğini göstermek zorundadırlar. Ölene yaşamı geri verebilir ya da suçluyu ölümden kurtarabilir mi? Öldürülen adamın eşinin mutsuzluğunu yok edebilir mi? Hatta katilin vicdanından kaynaklanan suçluluk duygusunu giderebilir mi? Hayır, bu sonuçlar, kaçınılmaz biçimde söz konusu eylemi izleyecektir.

Astroloji gibi inanışlara yapılan aşırı vurgu, sıkıntıya girmenize hatta yaratıcı olanaklarınızı tamamen unutmanıza neden olabilir. Bunlar aynı sarkacın her iki uçtaki salınımlarıdır. Astroloji, eğilimler ve eylemlerde karma zeminine dayanır. Karar özgürlüğü her bireyin Yüce Benlikten aldığı yaratıcılığı ifade etmesine olanak tanıyan evrimsel bir ihtiyaca dayanır. Gerçeği bulmak için her iki faktörü de göz önünde bulundurmalısınız.

Özgürlük kalbinizde, yani Yüksek Benliğinizde, vardır. Kader yüzeysel yaşamınızda vardır, yani kişiliğinizde. İnsanoğlu, tüm bu varlıkların bir bileşimi olduğu için, ne mutlak bir kadercilik, ne de mutlak bir özgür irade tutumu tümüyle doğrudur ve görünen yaşam da, özgürlük ve kaderin bir bileşimidir... Hiçbir eylem, tümüyle özgür ya da tümüyle kadere bağlı değildir; her şey, bu karışık çift karaktere sahiptir.

Kalıtım, eğitim, deneyim, karma (hem kolektif hem kişisel), özgür irade ve çevre, yaşamak zorunda olduğumuz yaşamın, hem dış hem de iç dokusunu oluşturacak biçimde çalışır. Kendi alın yazımızın dokusunu öreriz, ama kullandığımız iplik, geçmiş düşünce ve eylemlerimizin bizi zorladığı bir tür renk ve nitelik taşır. Sözün kısası varoluşumuz, yarı bağımsız, yarı önceden kararlaştırılmış bir karaktere sahiptir.

Karma kendi yaptıklarımızın sonuçlarını bize getirir, ama bunlar, üstün yasa olan ve olayların gidişatını biçimlendiren Dünya Fikrine uygundur.

Her bireyin kişisel özgürlüğü, belli bir mesafeye dek uzanır, sonra da kendini, kaderle kuşatılmış bulur. Bu sınırın dışında kişi kendini bir bebek kadar çaresiz bulur ve orada hiçbir şey yapamaz.

Yunan trajik dramaları, olayların art arda daha yüksek bir gücün -alın yazısının- emrindeki bir kişiye karşı nasıl dönebileceğini gösterir. Evrensel irade ters bir yönde gelişirken, küçük insanın felaketleri nasıl önleyebileceğini ya da belalardan nasıl kurtulabileceğim anlatır.

Kişisel planlama, ancak alın yazısının onayını aldığı sürece amaçlarına ulaşabilecektir.

Daha yüksek bir gücün emrettiği şey, meydana gelmek zorundadır. Ama kendiniz için yapmış olduğunuz şeyi değiştirebilir ya da eski haline getirebilirsiniz. İlki kaderdir, ikincisi ise alın yazısı. Biri, kişisel egonuzun dışından gelir, diğeri ise kendi kusurlarınızdan. Ruhunuzun evrimsel iradesi olayların doğasının bir parçasıdır, ama her ne kadar yüzeysel de olsa, kendi eylemlerinizin sonuçları, kendi kontrolünüz altındadır.

Yaptığınız her hareketin ve başınıza gelen her olayın, her açıdan önceden kararlaştırılmış olduğu doğru olsaydı, ister istemez bunu izleyecek olan ahlaksal sorumluluğunuzun yok oluşu, sizin için olduğu kadar toplum için de felaket olabilirdi.

Karmanın ağı, yüzyıllarla birlikte, yaşamlar arttıkça çevrenizde gerginleşir ya da ego giderek daha tarafsız olmaya başladıkça incelir.

Kaderimizde olan karar, gizemli bir şekilde iradeli özgür seçimlerimizdeki dişlilerini birbirine geçirdiğinde kesin sonuç ortaya çıkar.

Özgür irade karşı Kader, tamamen yapay, bu nedenle de genellikle çözümsüz olan çok eski ve yararsız bir tartışmadır. Bu ikisi bir karşıtlık değil, birbirlerini tamamlayıcıdırlar. Zıtlık içinde değildirler. Bilge olan, ikisini birleştirir. Karma ve evrim faktörleri hakkında bilgi olmadığında, böyle bir konuyla ilgili her tartışma gerçek dışı, yüzeysel ve aldatıcıdır. Çünkü ruhsal varlık açısından baktığımızda varlık sınırsız bir özgür iradeye sahiptir; ama bedenli olarak bu özgürlüğü sınırlıdır. Bu ince nüans anlaşılmadan hiçbir şey çözülemez.

Alın yazınıza meydan okumaya kalkışabilirsiniz, ama ruhunuzu özgürlüğüne kavuşturmadığınız sürece, sizi yenecektir.

Alın yazısının olması için yönlendirdiği şey paradoksal bir şekilde özgür irademizin kullanılması aracılığıyla meydana gelir.

Kaynak: Maximumbilgi

2008-03-16T15:34:00.002+02:00

İran-Irak Savaşı’nın sekizinci yılında Enfal Operasyonu kapsamında gerçekleştirilen Halepçe Katliamı’nda, binlerce Kürt korkunç şekilde yaşamını yitirmiştir. 16 Mart 1988’de gerçekleştirilen katliam sırasında İran sınırına yakın bir bölgede bulunan Halepçeliler, Irak ordusunun yaptığı hava bombardımanından sonra sığınaklara çekildilerse de bir süre sonra helikopter ve uçaklardan atılan kimyasal gazlardan kendilerini kurtaramamışlardır. Saldırılarda en az 5,000 sivil ölmüş, 10,000’den fazla sivil yaralanmıştır. Katliamın boyutunu ve korkunçluğunu daha iyi anlayabilmek için, yine olayı yaşayanların aktardıklarına dönelim:

Nesrin Abdülkadir Muhammed isimli bir kadın, Irak Askeri Kuvvetleri helikopterlerinin Halepçe’ye bomba attığı sırada, ailesiyle beraber yaşadıklarını bir gazeteciye anlatmıştır: Iraklı peşmergeler İranlı askerlerle beraber Irak’a karşı savaştıklarından ve Irak askerleri geri çekilmek zorunda kaldığından, Nesrin ve ailesi Halepçe’deki evlerinin sığınağında bir Irak saldırısını bekliyorlardı. Saat 10 sularında, Nesrin içerisinde kameralarla görüntü alan ve fotoğraf çeken adamların bulunduğu bir helikopter gördü. Helikopter çok yakına kadar geldi, ancak geri gitti. O sırada Nesrin 16, kız kardeşi ise 15 yaşındaydı. Saldırı saat 11’de başladı ve Irak ordusu Halepçe üzerine napalm attı.. Saat ikide bombalama bitti. Nesrin yukarı kattaki mutfağa çıkarak ailesi için yemek hazırlamaya başladı. Nesrin olanları şöyle anlatmıştır: “Bombalama sonunda ses değişti. Artık ses eskisi kadar yüksek değildi. Sanki patlamaksızın düşen metal parçaları gibiydi. Bu sessizliğe bir anlam veremedik.” Halepçe’ye yakın Yulakan bölgesinde yaşayan Muhammed adında bir adam ise şöyle dedi: “Bir helikopter kasabaya geri geldi ve askerler beyaz kağıt parçaları fırlattılar.” Muhammed, askerlerin rüzgarın hızını ve yönünü ölçtüklerini anlamıştır. O sırada yiyecekleri toplayan Nesrin, rüzgarın evin içine taşıdığı garip kokular duydu. Nesrin şöyle dedi: “Başlangıçta çöp gibi kötü bir kokuydu. Sonra elma kokusu gibi güzel bir kokuya dönüştü. Ardından yumurta gibi koktu.” Aşağıya inmeden önce evlerindeki kuş kafesine baktı, kuşun ölmekte olduğunu gördü. Pencereden dışarı baktığında gördüğü manzara şaşırtıcıydı: “Çok sessizdi, ama hayvanlar ölüyordu. Koyunlar ve keçiler ölüyordu.” Nesrin sığınağa döndü: “Herkese yanlış giden bir şeyler olduğunu söyledim. Havada ters giden bir şeyler vardı.”

Bombardımandan kaçmak için sığınağa saklanan ev halkı telaşlanmış, ancak sığınağı terk edememiştir. Nesrin şöyle devam ediyor: “Rahatsızlanmaya başlasak da saklanmaya devam etmeye karar verdik. Gözlerimde çok şiddetli bir acı hissettim. Kız kardeşim yüzüme yaklaştı ve ‘gözlerin kıpkırmızı’ dedi. Sonra çocuklar kusmaya başladılar. Çok fazla acı çekiyorlar ve sürekli ağlıyorlardı. Annem ağlıyordu. Sonra yaşlılar kusmaya başladı.” Her sığınağın bir gaz odasına dönüşeceğini anlayan Irak Hava Kuvvetleri, Halepçe’de kimyasal silah kullanmıştı. Nesrin şöyle devam ediyor: “Havada kimyasal maddeler olduğunu anlamıştık. Gözlerimiz gittikçe kızarıyordu ve bazılarımızın gözleri yaşarıyordu. Kaçmaya karar verdik. İneğimiz bir köşede yatıyordu. Koşuyormuş gibi hızlı hızlı nefes alıyordu. Sonbahardaymışız gibi ağaçların yaprakları dökülüyordu. Keklik ölmüştü. Etrafta yere çöken duman bulutları vardı.” Aile rüzgarın yönüne baktı ve tersi yöne koşmaya başladılar. Koşmak gittikçe zorlaşıyordu. “Çocuklar yürüyemiyorlardı, çünkü rahatsızdılar. Kusmaktan bitkin düşmüşlerdi. Onları kollarımızda taşıdık.” Şehrin diğer kısımlarında da aileler benzer durumdaydılar. Halepçe’nin kuzeyinde yaşayan Nuri Hama Ali, ailesiyle birlikte Irak ordusunun yerinden ettiği Kürtlerin bulunduğu Anab’a doğru giderken gördüklerini şöyle ifade etmiştir: “Anab’a doğru giderken çoğu kadın ve çocuk ölmeye başladı. Kimyasal bulutlar yere yakındı. Ağırdılar. Onları görebiliyorduk. Her tarafta insanlar ölüyordu. Bir çocuk daha ileri gidemeyecek duruma geldiğinde korkudan çılgına dönen ebeveynleri çocuğu yolun kenarında bırakıyorlardı. Aynı şekilde yaşlılar da bırakılıyordu. Koşuyorlar, nefes alamaz duruma geliyorlar ve ölüyorlardı.” Nesrin ve Nuri’nin yaşadıkları korkunç olaylarla ilgili izlenimleri benzer şekilde devam etmektedir. Sonunda Nesrin ve ailesinin diğer fertleri kör olmuşlardır. Nesrin annesinin İran’da gömülenler arasında olduğunu İranlıların hazırladığı bir fotoğraf albümünden öğrenebilmiştir. Kardeşlerinden beşi ölmüştür. Nesrin’in bir çocuğu olmuş, fakat kalbindeki delikten dolayı üç aylıkken çocuğu kaybetmiştir. Saddam’ın Halepçe’de kendi vatandaşlarına karşı gerçekleştirdiği bu katliam, binlerce insanın hayatını Nesrin’inkine benzer acılarla karartmıştır.

http://irak.ihh.org.tr

İNSAN YASASI

2008-03-16T11:09:00.002+02:00

MADDE I
Bu yasaya göre
önemli olan gerçektir bundan böyle
önemli olan yaşamdır
el ele verip
gerçek yaşam için çalışılacaktır.

MADDE II
Bu yasaya göre, iş günlerinin
bulutlu Salıların bile
bir Pazar sabahı olmaya hakları vardır.

MADDE III
Bu yasaya göre
günebakanlar olacaktır her pencerede
günebakanlara da tanınmıştır
gölgede açma hakkı;
pencereler bütün gün açık tutulacaktır
umudun boy attığı yeşilliğe.

MADDE IV
Bu yasaya göre
insan, insana kuşku duymayacaktır.
İnsan, insana güvenecektir artık
rüzgâra güvenen ağaç gibi,
havaya güvenen rüzgâr gibi,
göğün mavi tarlasına güvenen hava gibi.

PARAGRAF I İnsan, insana güvenecektir
çocuğa güvenen çocuk gibi.

MADDE V
Bu yasaya göre, kurtulmuştur insanlar
yalanların boyunduruğundan.
Kimse kuşanmak zorunda değildir artık
sessizliğin zırhını,
sözcüklerin silahını.
Sofradaki insana
tatlıdan önce gerçek verilecektir.

MADDE VI
Bu yasaya göre
gerçekleşecektir peygamberin düşü:
kurt, kuzuyla otlayacaktır
ne Tat alırlarsa yediklerinden
aynı tadı alacaklardır yine.

MADDE VII
Bu yasaya göre
doğruluk ve aydınlık hüküm sürecek
ve insanların içinde dalgalanan
cömert bir bayrak olacaktır mutluluk.

MADDE VIII
Bu yasaya göre, en büyük acı
bitkide çiçek mucizesi yaratan şeyin
su olduğunu bilip de
sevgi verememek olmuştur ve olacaktır
sevgi arayan kimseye.

MADDE IX
Bu yasaya göre
alın teri taşıyacaktır ekmek.
Ama her şeyin üstünde, her şeyden önce
sevginin ılık tadını taşıyacaktır.

MADDE X
Bu yasaya göre, herkes
ne zaman dilerse giyebilecektir
bayram giysilerini.

MADDE XI
Bu yasaya göre
seven hayvandır insan
güzeldir,
seher yıldızından bile güzeldir.

MADDE XII
Bu yasaya göre
buyruk yoktur artık, yasak yoktur.
Her şeye izin verilmiştir,
gergedanlarla bile oynayabilir insan
ve ikindi üstü yürüyüş yapabilir
elinde kocaman bir begonyayla.

PARAGRAF II
Bir tek şey yasaklanmıştır:
sevip de sevgi duyamamak.

MADDE XIII
Bu yasaya göre, artık
satın alamayacaktır kimse
doğacak güneşleri.
Korkunun sandığından çıkarılacak
ve bir dostluk kılıcı olacaktır para,
gelecek günleri kutlama hakkını,
şarkı söyleme hakkını savunacaktır.

SON MADDE
Bu yasaya göre
yasaklanmıştır özgürlük sözcüğünü kullanmak,
ağzın aldatıcı pisliğinden
ve sözlüklerden kaldırılacaktır.
Bu yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte
diri ve saydam bir şey olacaktır özgürlük
ateş gibi, ırmak gibi,
bir buğday tanesi gibi,
ve insan yüreğine yerleşecektir.

Thiago De Mello
(Çeviri: Ülkü Tamer)

AFİFE JALE

2008-03-10T22:29:00.002+02:00

Afife, orta halli bir ailenin kızı olarak 1902 yılında İstanbul'un Kadıköy semtinde dünyaya geldi. 10 Kasım 1918 günü Darülbedayi'ye talebe olarak kabul olunan Beyza, Refika, Behire ve Memduha adlı beş kızdan biriydi. Afife ve Refika hariç öteki kızlar daha fazla dayanamamış ve "nasılsa sahneye çıkamayacakları" gerekçesiyle tiyatroyu bırakmışlardı. Aynı yılın 18 Aralık günü Refika tiyatronun suflör, Afife de "mülazım artistlik" (stajyer oyuncu) kadrolarına alınmışlardı.

Afife bir yıl süreyle bütün provalara devam etti, ama bir türlü sahneye çıkamadı. Öte yandan Refika, sahne gerisinde görev alan ilk müslüman Türk kadını oldu. 1919 yılının 13 Nisan gecesi premier'i yapılacak olan, Hüseyin Suat'ın "Yamalar" adlı oyununda, Emel rolü, Eliza Binemeciyan'ın Paris'e gitmesiyle ortada kaldı. Darülbedayi yöneticileri ister istemez rolü Afife'ye oynatma kararı verdiler.

Böylelikle Afife, 22 Nisan gecesi, Kadıköy'deki Apollon Sineması'nda (sonraki Hale, şimdiki Reks) Emel rolünü oynayarak sahneye çıkan ilk müslüman Türk kadını oldu. O gece tiyatroya gelen zaptiyeler, yöneticilere bir uyarıda bulundularsa da genç sanatçı bir hafta sonra da "Tatlı Sır" oyununda yeniden sahneye çıktı.

Sanatçı polis tarafından tutuklanmak istenince, Kınar Hanım tarafından arka bahçeye kaçırılarak polislerin elinden zor kurtuldu. Üçüncü piyesi olan "Odalık" oynanırken polis tiyatroyu bastı. Afife bu kez de makine dairesinden kaçırıldı. 1921'de dahiliye nezaretinin bir buyruğu ile belediye 27 Şubat günü 204 sayılı bildiriyi Darülbedayi Yönetim Kurulu'na gönderdi. Bildiride müslüman kadınların kesinlikle sahneye çıkamayacakları yazılmıştı.

Bu bildiri üzerine Afife, tiyatronun kadrosundan çıkarıldı. Tiyatrosuz kalması Afife'nin zaten zayıf olan sinirlerini alt üst etmiş, kaçışı haplarda ve uyuşturucularda bulmaya başlamıştı. Sonradan aşık olduğu bir doktorun yaptığı iğneler de onda bir alışkanlık başlatmıştı. Ortalık biraz durulunca, birkaç yıl sonra Burhanettin Tepsi Kumpanyası ile Anadolu'da turneye çıkmış, yeni tiyatro topluluğu ile Kadıköy'de oynamış, daha sonra da Fikret Şadi'nin Milli Sahne'siyle çeşitli kentlerde temsiller vermişti. Zaten 1923'ten sonra Türk Kadınları Atatürk'ün emriyle sahneye çıkmaya başlamıştı. Gün geçtikçe bozulan sağlığı ve uyuşturucu alışkanlığı, tiyatroyu ister istemez bırakmasına neden oldu. Bu onu büsbütün çileden çıkardı. 1928 yılında bir arkadaşıyla, Kuşdili çayırında Hafız Burhan'ın bir konserine gitmiş, orada sanatçıya tamburuyla eşlik eden Selahattin Pınar'la tanışmıştı. Kısa bir sürede Pınar, genç kadına deliler gibi aşık oldu. 1929 yılında evlendiler ve Selahattin Pınar "Nereden Sevdim O Zalim Kadını" gibi birçok ölümsüz şarkısını onun için besteledi. Bir süre sonra Pınar, karısının morfin bağımlılığı ile başa çıkamamaya başladı. Tiyatrodan uzak kalmak, sahneye çıkamamak, Afife'yi mutsuz kılıyor, kurtuluşu yalnız "iğne"de buluyordu, 1935 yılında boşandılar. Bundan sonra Afife içine düştüğü girdaba büsbütün batarak sefalet içinde sürünmeye başladı. Darülbedayi'deki dostlarının yardımıyla, Bakırköy Akıl Hastanesi'ne yatırıldı ve 1941 yılının 24 Temmuz günü kimsesiz bir halde yaşama veda etti.

Tiyatronun ve devrinin bu büyük fedaisi böylece sessiz sedasız yok olup gitti. Uzun yıllar onun adını bile anan olmadı

www.afife.org

CLARA ZETKİN

2008-03-02T11:53:00.003+02:00

DÖNEMİNDEKİ ÖNEMLİ OLAYLAR (1857-1933)

1864 Karl Marx tarafından Londra'da I. Enternasyonalin kurulması.
1889 Paris'te II. Enternasyonalin kuruluş kongresinde Clara Zetkin ilk kadın konuşmacı olur.
1889 Adolf Hitler'in doğum yılı.
1891 Clara Zetkin Eşitliksin yazı işlerini üstlenir (1916'ya kadar).
1903-1904 Kırımçov tekstil işçileri grevinde grevcilerin yarıdan çoğu kadındır.
1905 Rusya'da devrim. Kısmi başarı. Çar Rusya'da Meşrutiyet Anayasası'nı kabul eder.
1914 Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması.
1917 (Bağımsız Sosyal Demokrat Parti'nin) kuruluşu.
1918 Almanya Komünist Partisi'nin kuruluşu (Spartakus Birliği).
1923 Anneler Günü Amerika'dan Almanya'ya gelir.
1925 Adolf Hitler NSDAP'yi (Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi) yeniden kurar.
1931 Almanya'da bir milyondan fazla kadın işsizdir.
1933 Clara Zetkin'in öldüğü yıl, Hitler başbakan olur.

"HAYATIN OLDUĞU YERDE SAVAŞMAK İSTİYORUM."

Evet, korkmaktadır. Kadınların ve genç kızların çoğunun tanıdığı bir korku. Toplum önünde sesini yükselterek konuşmak: İşte bu olmamalıdır. Bir keresinde halka açık bir toplantıda konuşma sırası kendisine geldiğinde, o kadar dolu olmasına rağmen, sesini hafifçe yükselterek, konuşmaktan vazgeçtiğini söyler.

Eakat bu kez, Paris'te 1889'daki II. Enternasyonal'in kuruluş kongresinde ismi okunduğunda bu korkuyu yener, "Söz sırası yurttaş Zetkin'in". Başlangıçta tutuk, sonra gittikçe kendisinden daha emin ve daha akıcı bir dille, 32 yaşındaki Clara Zetkin ilk büyük konuşmasında kızların ve kadınların davasını temsil eder: Konuşma metninin başlığı, "Kadının kurtuluşu içiın'dir. "Sosyalistler bilmek zorundadır ki; günümüzdeki ekonomik gelişmede kadınların çalışması bir zorunluluktur... Sosyalistler her şeyden önce bilmelidir ki, ekonomik bağımlılık veya bağımsızlık, sosyal kölelik veya özgürlükle ilintilidir.

"İnsan suretindeki her şeyin kurtuluşunu slogan edinmiş olanlar, insan cinsiyetinin bir yarısını ekonomik bağımlılıkla siyasal ve sosyal köleliğe mahkûm edemezler. İşçiler kapitalistler tarafından nasıl boyunduruk altına alınmışlarsa, kadın da erkek tarafından öylesine boyunduruk altına alınmıştır ve ekonomik özgürlüğüne kavuşmadığı sürece de öyle kalacaktır. Kadınların ekonomik bağımsızlıkları için en gerekli şart çalışmaktır...

"Kadın işçiler kadının özgürlüğünün ayrı değil, büyük sosyal sorunun bir parçası olduğundan tamamen emindirler. Bu sorunun bugünkü toplumda hiçbir zaman çözülemeyeceğinin, ancak toplumun köklü değişiminden sonra bunun mümkün olabileceğinin de bilincindedirler... Kadının özgürlüğü, tüm insanoğlunun özgürlüğü gibi, yalnızca emeğin sermayenin boyunduruğundan kurtulmasıyla olacaktır. Sadece sosyalist toplumda, kadınların işçiler gibi haklarının tam sahibi olması mümkündür."

Clara Zetkin sosyalist partilerde hakları için savaşmak isteyen kadına tercüman olmaktadır. "Erkeğin desteği olmadan," diye açıklar, "evet, hatta genellikle erkeklerin iradesine karşın, kadınlar sosyalist bayrak altına girmişlerdir... Fakat onlar şimdi bu bayrak altında duruyorlar ve burada kalacaklar! Burada özgürlükleri için, eşit haklara sahip insan olarak kabul edilmeleri için savaşıyorlar.

Sosyalist işçi partisi ile el ele yürüyerek savaşın tüm zorluğuna ve gerektirdiği özverilere katılmaya hazır oldukları gibi, zaferden sonra da elde ettikleri tüm hakları korumaya kesin kararlıdırlar." Paris kongresindeki bu konuşma sadece Clara Zetkin'in ilk büyük konuşması değildir. Bu konuşma uluslararası bir topluluk önünde cinsinin eşitlik hakları için savaş veren ve "Kadın ve Sosyalizm" konusunu gündeme getiren bir kadının tarihteki ilk konuşmasıdır. "Sanki kanat takmışım gibi geldi bana," der Clara Zetkin konuşmasını bitirdiğinde.

Onun tutkuyla dile getirdiği talepler yankısız kalmaz. Alman sosyal demokrasisi bir yıl sonra yeni programını bitirdiğinde bu programın içinde kadının ekonomik, siyasal ve hukuksal eşitliği de vardır. Bu konuda ilk dürtüyü yapan Clara Zetkin sonraki yıllarda parti toplantılarında, uluslararası kongrelerde ve parlamentolarda daha yüzlerce konuşma yapar.

"Yaşamın olduğu yerde savaşmak istiyorum" sloganı onun yaratışıdır. Bu noktaya nasıl varmıştır? Bu genç Alman kadın neden ille de Sosyal Demokrat Parti'ye katılmıştır? Bir köy öğretmeninin kızı olan Clara Eissner, Chemnitz yakınındaki Wiederau'da yetişir: Öğrenmeye hevesli, köy gençliğinin oyunlarında tartışmasız önder olan, eyleme susamış bir kız. Günün birinde babasının kütüphanesinde Papa'ya karşı ayaklanmaların bir hikâyesini bulur. Yakılmak için odun yığınları üstüne bağlı olduklarında bile inançlarından dönmeyen bu kadın ve erkeklerden çok etkilenmiştir.

"Onlardan, daha çocukken, insanın inancı uğruna ölmeye hazır olması gerektiğini öğrendim," diye anlatır hayatının sonunda. 1872'de Eissner ailesi Leipzig'e taşınır. Clara öğretmen olmak ister. Gerçekleşmesi kolay olmayan bir arzudur bu. Çünkü devlet o zamanlar kızların yüksek öğrenim görmesi ve kadın öğretmen yetiştirilmesi ile ilgilenmemektedir ve kadınlar kamusal eğitimin henüz her dalında çalışamamaktadır.

Kadın öğretmenlere daha ziyade el işleri dersinde ihtiyaç duyulmaktadır. Diğer dersler için bir kadının zihinsel yetenekleri yeterli görülmez... Fakat Clara daha fazlasını ister. Leipzig'de Auguste Schmidt tarafından yönetilen özel kadın öğretmenlik kursunda bir yer bulmayı başarır.

Kadınlar için kurulan ilk geliştirme okuludur bu. Eğitimde ve mesleki yaşamda kadın hakları için savaşan güçlü bir kadın olan Auguste Schmidt, kız öğrencilerinden titiz, sorumluluk duygusu içinde bir çalışma ister. Clara bu katı disiplinli okulun öğretmenine daima minnettar kalmıştır, "Onu yaşam için, mücadele için bana öğrettiklerinden dolayı saygıyla anıyorum."

Leipzig'deki kurs döneminde Clara, devrimci düşünceleri ve eylemleri yüzünden ülkelerinden sürülen ve şimdi Leipzig'de öğrenim gören bir grup Rus öğrenciyle tanışır. Onlardan sosyalizm ve komünizm kavramlarının ortaya çıktığı tartışmaları dinler. Karl Marx ve Friedrich Engels isimlerini ilk kez işitir. Clara sorular sorar ve Marx ile Engels'in yazdıklarını okumaya başlar.

Rus öğrencilerden biri olan Ossip Zetkin, Clara'nın en yakın arkadaşı ve dostu olur. Sık sık kendisini sosyal demokratların toplantılarına götürür. Genç kadının dinlediği her konferans onu mücadele veren işçi sınıfının düşünce dünyasına daha fazla sokar. Kursta öğretmenleri onu, "sosyalist düşünceleri savunduğunda rahatsız edici" bulurlar. Bitirme sınavlarını "pekiyi" ile geçer. Aynı yıl 1878'de Sosyalistler Yasası yürürlüğe girer. Bu yasa eyalet polis müdürlüklerine yerel sosyal demokrat cemiyetleri, sendikaları ve işçi eğitim cemiyetlerini yasaklama yetkisi vermektedir.

Birdenbire parti ve onunla birlikte tüm işçi örgütleri yasadışı olur, tüm yayınları yasaklanır. Clara Zetkin bu zaman içinde geçimini Leipzig yakınlarında bir çiftlik sahibinin yanında mürebbiyelikle sağlamaktadır, fakat partinin yasadışı çalışmalarına katılmaya devam eder.

1880'de Ossip Zetkin Leipzig'den sürülür: iki yıl sonra Clara onun ardından Paris'e gider. Evlenirler. 1883 ve 1885'te iki oğulları Maksim ve Kostya dünyaya gelirler. Kısa bir zaman sonra Ossip Zetkin ağır hastalanır. 1889'un Ocak ayı sonunda ölür.

Clara Zetkin yıllar sonra bir kız arkadaşına kocasının ölümünü yazarken, "Sanki benim hayatım da durmuştu," der; "o zaman sadece çocuklarım uğruna hayata geri döndüm; ve tam adını koyarsak, sosyalist devrim savaşçısı bir kadın olarak verdiğim uğraş sayesinde." Uğraşı: Clara Zetkin Paris'te sürgündeyken sürekli Alman ve Fransız işçi hareketleriyle ilgilenir ve bu sırada iki temel sorunla karşılaşır:

Sosyalist toplumda kadının yeri nerededir?
Sosyalistler kadınları nasıl uyandırıp mücadelenin içine çekebilirler?

Bu konuya ilişkin ilk büyük katkısını Paris'teki II. Enternasyonal'in kuruluş kongresinde yapar. Büyük bir halk topluluğu önünde düşündüklerini söyleme korkusunu yendiği anda, uluslararası kamuoyunun kapıları ona açılır.

Eylül 1890: Sosyal demokratlara karşı tedbir yasaları kaldırılır. Clara Zetkin iki çocuğuyla vatanına geri döner ve Stuttgart'ta yerleşir. Kadın işçilerin çıkarını kollayan Eşitlik adlı bir derginin kurucu ortağı ve yöneticisi olur. 25 yıl boyunca bu dergide Clara Zetkin'in elinden kalem düşmez.

İlk yılların Eşitlik dergisinin sayfalan çevrilirse, kadın işçi hareketi gelişiminin canlı tabloları görülür. O sayılarda kadının istismarının afişe edildiği makaleler vardır. Bu dergilerde jüt iplik fabrikasında bir kadın işçinin Bremen'de 14 fenikten 15 feniğe kadar saat ücreti aldığı okunur. Çoğu, haftada yalnız bir kez sıcak öğle yemeği yiyebilmektedir... İki, üç marka kadar haftalıklarla, fırınlanmış porselenleri fırınlardan dışarı çıkaran Saksonyalı kadınlar çok sıcak olduğu için sadece bir gömlek giymektedirler ve cereyanda kalıp hemen hepsi romatizma hastalığına yakalanırlar...

Dresdenli tütün işçileri; "içimizden biri mesai sırasında gülecek olsa bu ölümcül suçun bedelini 50 fenik ceza ile ödemek zorundaydı," diye anlatırlar. Ayna sırlayıcılarının çalışma koşulları hakkında profesörün biri şu ifadeyi kullanır, "Korkunç cıva zehirlenmeleri, devamlı düşük ve ölü çocuk doğumları." Baskı altındaki bu kadınların büyük bir bölümünü sınıf mücadelesi için kazanmak, Clara Zetkin'in de bildiği gibi, kolay bir iş değildir. Fakat bunu yapmak onun görevidir!"

1905 yılından itibaren eğitimini tamamlamış olan öğretmen Clara Zetkin kendisini yürekten istediği bir konuya adar: Pedagojik çalışma. Bundan böyle Eşitlik dergisi düzenli olarak iki ek çıkarır. Eklerden biri "Analarımız ve ev kadınlarımız için", diğeri de "çocuklarımız için"dir.

Clara Zetkin'in istediği, ana-babalara ve yetişmekte olanlara "Gerçek insanlığın temel ilkelerini" açıklamaktır. Çocukların eğitimi -her zaman vurguladığı gibi- ev, toplumsal düzen, ana ve babanın birlikte uyum içinde meydana getirdiği bir eser olmalıdır. Çocuğun yaradılışında ana-babanın özellikleri nasıl karışıyorsa, eğitimde de (yaradılışın ikinci bölümünde ve genellikle en önemlisinde) aynı şekilde uyum içinde birleşmelidirler ki, her iki tarafın da en iyi yanı çiçek açabilsin."

Ağustos 1907: Sosyalist kadınların ilk uluslararası toplantısına 14 ülkeden 56 delege katılır. Bu kadınlar Clara Zetkin'i uluslararası sekreterliğe seçer ve Eşitlik dergisini uluslararası yayın organı olarak belirlerler.

Ağustos 1910: İkinci uluslararası kadınlar konferansında katılımcı kadınlar, her yıl uluslararası bir kadınlar günü kutlanmasını kararlaştırır. İlk önce, mart ayındaki bu gün, kadınların seçme hakkı için propaganda yapmaya hizmet edecektir. "Yaşasın kadınların oy hakkı!" Bir yıl sonra Alman kadınlar mart ayındaki "kendi günlerinde" caddelerde bu sloganı pankartlara yazarlar. Clara Zetkin Eşitlik dergisinde bunu, "Dünyanın şimdiye kadar gördüğü, kadının eşitliği için yapılan en görkemli gösteri," diye haber verir.

Bir zamanlar konuşmacı kürsüsüne korka korka çıkan Clara Zetkin, artık birçok saflarda korkulan, uzlaşmak bilmeyen bir savaşçıdır. Onun için en büyük darbe 1908'de (bu yıldan itibaren nihayet kadınlar da partilere üye olabilecektir) yönetime seçilmemesidir. Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht ve Fransız Mchring gibi partinin sol devrimci kanadına aittir.

Alman kadın hareketlerinde de "ılımlılara" saldırır Clara Zetkin. 1905 yılında "Anneleri Koruma Derneği"ni kuran Helene Stöcker ile arkadaş olur. Helene Stöcker evlenmeden anne olanlar için de hamileliği önleyici korunma ilaçlarının serbestçe dağıtımını ve kürtajın yasallaşmasını talep etmektedir.

Anaları Koruma Derneği, Alman kadın dernekleri birliğine kabul edilmez. Kadın hareketleri arasında, "ılımlılar" cinsel sorunlar karşısında çok çekimser davranırlar. Helene Stöcker ve Clara Zetkin bu tavrı yargılarlar. Bu iki kadının dostluğu Clara Zetkin'in ölümüne kadar sürmüştür.

Clara Zetkin 1929-1931 arasında yılın sadece bir kısmını Almanya'da geçirirken (diğer kısmını Rusya'da geçirir) kendisini sürekli ziyarete gelen nadir kişilerden biri Helene Stöcker'dir. Son ortak çalışmaları 1932'de Amsterdam'daki savaşa karşı yapılacak kongrenin ön hazırlıkları olur.

Daha 1912 yılında Clara Zetkin uluslararası sosyalistler kongresinde, Basel'de dünya kadınlarını barışın korunmasına aktif olarak katılmaya çağırmıştır. Son ana kadar Eşitlik dergisinde de yaklaşan savaş felaketine karşı savaşır. Savaşın sürdüğü 1915'te Almanya'da illegal olarak bir manifesto yayınlar: "Savaşı Bırakın!" "Vatana ihanete teşebbüs"ten tutuklanır. Serbest kalır kalmaz, savaşa karşı yasadışı mücadeleye devam eder. En ağır darbeyi yiyinceye kadar: Parti yönetimi Eşitliksin redaksiyonunu elinden alır. 60 yaşındaki Clara Zetkin yeni bir başlangıç arar.

"Her şey beni Rusya'ya çekiyor. Rusların arasında yeni vatanımı buldum, politik açıdan, insanlık açısından, onların arasında sonuna kadar çalışmak ve savaşmak istiyorum."

Bunu 1917'de Rus işçi ve köylüleri Çar'ı devirdiklerinde yazmıştır. Lenin'le uzun konuşmalar yapar ve bunları Lenin ile Anılar kitabında yayınlar. 1920'de Alman parlamentosunda yeni kurulan Komünist Parti'nin baş adayı seçilir. Komünist Enternasyonal'in kadınların çalışma hayatıyla ilgili temel esaslarını hazırlar.

Ölümünden bir yıl önce, 75 yaşındayken hâlâ Berlin'deki Alman parlamentosunun kürsüsünden faşist tehlikeye karşı hararetli bir konuşma yapmıştır.

"Konuşuyor. Tek başına bir kadın gibi değil, kendisi için büyük bir gerçeği bulmuş bir kadın gibi... Daha çok bir sınıfa ait tüm kadınların ne düşündüğünü ifade etmek için, tüm diğer kadınlar için varolan bir kadın gibi konuşuyor. Düşünceleri baskı altında tutulan bir sınıfın ortasında, düşüncesi baskıya rağmen gelişmiş bir kadın gibi konuşuyor. Binlerce ve milyonlarca kadın onunla aynı şeyi söyledikleri için, ne söylüyorsa doğru. O yarınların kadını; ya da ifade etme yürekliliğini gösterirsek: O bugünün kadını."

Fransız ozan Louis Aragon, Basel Çanları romanında Clara Zetkin'in toplum karşısına çıkışını -başlangıçta topluluk karşısında konuşmak zorunda kalmaktan korktuğu kadar hiçbir şeyden korkmamış olan bir kadının konuşma tarzını- bu cümlelerle anlatır.

www.tarihsayfam.com

2008-02-27T00:46:00.001+02:00

BİR HAYKIRIŞIN DUYULMAZ HİKÂYESİ

2008-02-21T00:37:00.002+02:00

Herkes kendini yaşar beceriksizce.

İnsanın en fazla zorlandığı eylem belki de kendini yaşamaktır. Kendini yaşamak isterken de aslında kendi dışında, kendisiyle bütünleşememiş anları ve insanları yaşar. Bu yaşadıklarını da kendisi zanneder. Oysa bir mitolojiyi yaşamaktan öteye gidememiştir. Anılarındaki kahraman kendisi değildir artık. Yaşadıklarını hiçbir ruh haliyle anlamlandıramaz. Geçmiş sadece bir yara izi olarak kalır yüzünde. Geceler ve müzik tek tesellisi olur. Ne kış bir işe yarar ne kar ne de dondurucu soğuklar. Gökyüzü ve yıldızlar da her zaman ağırlamaz onu semalarında, bir yalnızlık olur kendisi kavram düzeyinde, çünkü gerçekte yalnız değildir ama durumu yalnızlıkla ifade edilir. Bir geçmiştedir, bir gelecektedir kendisi, ya da bir “kendisi” geçmiştedir bir “kendisi”de gelecektedir, tıpkı bir filmin sebep sonuç sahneleri gibi. Ve herkes anlamaz bu filmi, bu filmi anlayabilmek için seyirci değil, oyuncu olmak gerekir. Ne acıdır ki (!) seyirci düşünülmeden yaşanmış bu film (bu hayat).

Kime öfkeleneceğini bilmez “yaşayan”. Çünkü öfkelenmekten çekindiği kendisidir öfkeye sebep olan. Bir arayışı vardır sadece, kendini rahatlatacak/avutacak… Bazen ışıklı geceleri olan bir kentin denize duran sahillerinde zil zurna sarhoş olur. Bazen bir trenin tek yolcusu olarak Everest eteklerinde sonsuzluğa gider(uçar). Bazen de hiçbir şey… Düşünceleri donmuş, hayatı donmuş, nefesi donmuş bir vaziyet… Ve bir ifade nihayetinde; “insan niye yaşar? (dün)ya’ya gelir bir süre yaşadığını sanır ve… ‘dün’ de kalanlara dünya deyip nereye gider(kaçar)?” Yaşayan için gelecek yoktur, “an” da yaşanmamıştır daha, onun için at gözlüğüyle sürekli geçmişe bakar(akar…). Sahip olduğunu sandığı sadece -hatırlamak istemediği- hatırladıklarıdır.

Dönüşü olmayan bir yoldur yaşamak, yaşıyor olan için. Çünkü kaçmak zorunda kalan bir yolcudur yaşayan, yaşadıklarından değil, bilmediği geleceğinden kaçar yaşayan, farkında olmak istemeden kocaman bir geçmişi de peşinden sürükler. Nereye kaçtığını bilmesine rağmen durmadan yol alır, ta ki kaçmasına sebep olan ve onu kovalayan yaşayacaklarıyla buluşana dek, ta ki istemediği bir geçmişi geleceğe taşıyana dek…

İsmail İLİŞ

YILMAZ GÜNEY

2008-02-20T09:13:00.002+02:00

Asıl adı Yılmaz Pütün’dür. 1937’de Adana’da doğan Yılmaz Pütün (Güney), lise yıllarında, bisikletiyle sinemadan sinemaya on altı milimetrelik film bobinleri taşıyarak sinemaya ilk adımını atar. Sinemaya daha yakın olabilmek için Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesini bırakır ve İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’ne yazılır.

Sinemaya olan sevgisini şöyle özetliyor: “Sinemayla karşılaşmam 13 yaşındayken oldu. Kavgalı dövüşlü filmlerin gösterildiği fukara sinemalarına gidiyorduk. Kendimizi daha rahat hissediyorduk bu sinemalarda. Mesela bir Galatasaray Sineması vardı, çok güzeldi. Önünden geçer bakardık ama çok lükstü gitmeye korkardık. İstesek parasını verip girebilirdik. Ama ne kıyafetimizi ne de yapımızı uygun görmezdik o sinemaya.”

Yılmaz Güney oynadığı filmlerde haksızlığa uğramış halktan insanları canlandırdı. Güney, yapımcılığını, yönetmenliğini, senaryo yazarlığını ve oyunculuğunu üstlendiği Seyit Han/Toprağın Gelini (1968) filmiyle ileride kendi adıyla anılacak olan film türünü ortaya çıkardı. Bu filmde, sevdiği kıza kavuşmak için tüm kötüleri tek tek ortadan kaldıran, ama sonunda bilmeden sevgilisini de öldüren bir yalnız kahramanı canlandırıyordu. Daha sonraki dönemlerde, genellikle Spagetti Westernler ile benzerlik gösteren bazı filmlerde rol aldı; bu tür filmleri yazdı ve yönetti. Bu açıdan, Türk Sineması’nın en özgün kişilerinden biri olarak görülmektedir.

Güney, sonraki Aç kurtlar (1969), Umut (1970), Umutsuzlar (1971), Acı (1971), Ağıt (1971) gibi filmlerinde ülke gerçeklerine değinen ve ezilen insanı odak olarak alan bir anlatım geliştirdi. Yaşamı olanca gerçekliği içinde yansıtmaya çalışan bu sinema, bir yönüyle 2. Dünya Savaşı sonrasında İtalya’da gelişen Yeni Gerçekçilik Akımı’nı, bir yandan da geleneksel halk destanlarını anımsatmaktadır.

Güney, 1974′te yönettiği Arkadaş’ta ve daha sonra hapse girdiği için Şerif Gören tarafından tamamlanan Endişe`de (1974), gene hapse girdiği için sadece senaryosunu yazdığı, Şerif Gören tarafından yönetilen Yol`da (1982), ölümünden önce yurtdışında yönettiği son filmi Duvar`da (1983) kendine özgün tema ve anlatım biçimlerini geliştirerek uyguladı. Yurtdışına çıktıktan sonra kurgusunu yapıp gösterime çıkardığı Yol, 1982 Cannes Film Şenliği`nde Kayıp (Missing) adlı filmle birlikte büyük ödül olan Altın Palmiye’yi paylaşarak Türk sinemasına tarihinin en önemli ödüllerinden birini daha getirdi.

Güney 1974 yılında Yumurtalık Savcısı’nı öldürme suçundan, 18 yıla mahkum oldu. 1981 sonunda izin alarak ayrıldığı Isparta Cezaevi’ne dönmeyen Güney, daha sonra Fransa’ya sığındı. 1983′te Türk vatandaşlığından çıkarıldı. 9 Eylül 1984′te kanserden öldü ve orada toprağa verildi.

AŞK DENİLEN O DUYGU

2008-02-16T08:47:00.002+02:00

Aşkın karmaşıklığını anlatmak için öykülerden, kıskanç tanrılara ve aşk oklarına dair masallardan yararlandık. Oysa artık bilim işin içine girerek, bizim oldum olası bir efsane, bir sihir olduğunu düşündüğümüz şeyi açıkladıkça, tüm uygarlıkların öylesine ayrılmaz bir parçası olan bu öyküler değişmeye başlayabilir. Tarihte ilk kez olarak, aşkın beynin neresinde bulunduğunu, kimyasal bileşenlerinin özelliklerini aydınlatacak yeni araştırmalar yapılmaya başlandı.

Antropolog Helen Fisher, bugüne dek "arzunun duayeni" tanımına en uygun gibi duran kişi. 60 yaşındaki bu kadın, ipek yumuşaklığında saçları ve söğüt gibi ince bedeniyle cinsellikli bir özgüven yayıyor çevresine. Rutgers Üniversitesi'nde profesör olan Fisher, New York'ta (ABD), yazın ağaçların yemyeşil yapraklarla donandığı, patikalarında el ele tutuşmuş çiftlerin gezindiği Central Park yakınlarında, duvarları kitaplarla dolu bir apartman dairesinde yaşıyor.

Fisher, kariyerinin büyük bölümünü aşkın şehvet, tutku, bağlılık gibi tüm görünümleri ve bunların nasıl artıp azaldığına ilişkin tüm biyokimyasal patikaları incelemeye adamış. Rahatça bacak bacak üzerine atmış, bardağındaki buzları şıngırdatarak, sevimli açık sözlülüğü ve başkalarının emlak fiyatlarından bahsettiğindeki serinkanlılığıyla, aşkın iniş çıkışlarını tartışıyor. "Kadın, bilinçdışı olarak, orgazmı bir erkeğin kendisine uygun olup olmadığına karar vermekte kullanır. Eğer erkek aceleci ve kaba ise ve kadın orgazm olmazsa, içgüdüsel olarak o erkeğin iyi bir eş ve baba olamayacağını hisseder. Bilim insanları, o hercai kadın orgazmının, kadının Bay Doğru'yu Bay Yanlış'tan ayırmasına yardım etmek için gelişmiş olabileceğini düşünüyorlar."

Son on yıldır Fisher'in üzerinde çalıştığı başlıca konulardan biri, aşkı sözcüğün gerçek anlamıyla MR (manyetik rezonans) aracılığıyla incelemekti. Fisher, meslektaşları Arthur Aron ve Lucy Brown'la birlikte, ortalama yedi aydır "çılgınca aşık" olan denekler topladılar. MR makinesine giren deneklere, biri tanımadıkları, diğeri sevgililerine ait iki fotoğraf gösterildi.

Fisher gördükleri karşısında adeta büyülendi. Her denek sevgilisine baktığında, MR'da beynindeki ödül ve haz ile bağlantılı bölümler - ventral tegmental ve nucleus caudatus - aydınlanmıştı. Fisher'i en çok heyecanlandıransa, aşkın yerini, adresini bulmaktan da öte, onun özgül kimyasal yollarını keşfetmekti. Aşk, nucleus caudatus'u uyarır, çünkü burası dopamin adı verilen nörotransmitter reseptörlerinin yoğun biçimde yayılma yeridir; dolayısıyla Fisher dopaminin beynimizin ürettiği aşk iksirinin bir parçası olduğunu düşündü. Doğru oranlarda dopamin, büyük bir enerji, neşe, dikkat yoğunlaşması ve ödül kazanma motivasyonu yaratır. İşte bu nedenle yeni bir aşk yaşarken bütün gece uyanık kalabilirsiniz, güneşin doğuşunu seyredebilirsiniz, koşarak yarışabilirsiniz, aslında kayak becerinizi aşan bir yokuştan aşağıya hızla kayabilirsiniz.

NATİONAL GEOGRAPHİC
Türkiye

EY KAVMİM!

2008-02-15T21:23:00.003+02:00

Ey kavmim...
Sen ki peygamberlerini bile dinlemedin beni hiç dinlemezsin.

Dönüp de bakmazsın ölülerine.
Lut kavminden de değilsin sen, hazdan olmayacak mahvın.
Acıyla karıldı harcın ama acıya da yabancısın.
Ağıtları sen yakarsın ama kendi kulakların duymaz kendi ağıdını...
Bir koyun sürüsünden çalar gibi çalarlar insanlarını ve sen bir koyun sürüsü gibi bakarsın çalınanlarına.
Tanrıya yakarır ama firavunlara taparsın.
Musa Kızıldeniz’i açsa önünde, sen o denizden geçmezsin.

Ey kavmim...
Sen ki peygamberlerini bile dinlemedin beni hiç dinlemezsin.

Korkarsan kendinden olmayan herkesten. Ve sen kendinden bile korkarsın.
Hazreti İbrahim olsan, sana gönderilen kurbanı sen pazarda satarsın.
Hazreti İsa’yı gözünün önünde çarmıha gerseler, sen başka şeylere ağlarsın.
Gündüzleri Maria Magdalena'yi orospu diye taşlar, geceleri koynuna girmeye çabalarsın.
Zebur'u, Tevrat’ı, İncil’i, Kur'ân’ı bilirsin.
Hazreti Davud için üzülür ama Golyat'ı tutarsın.

Ey kavmim...
Sen ki peygamberlerinin dediklerini bile dinlemedin beni hiç dinlemezsin.

Dönüp de bakmazsın ölülerine. Lut kavminden de değilsin hazdan olmayacak mahvın. Ama sen kendi acına da yabancısın.
Kadınların siyah giyer, kederle solar tenleri ama onları görmezsin.
Her kuytulukta bir çocuğun vurulur, aldırmazsın.
Merhamet dilenir, şefkat dilenir, para dilenirsin.
Ve nefret edersin dilencilerden.
Utancı bilir ama utanmazsın.
Tanrıya inanır ama firavunlara taparsın.
Bütün seslerin arasında yalnızca kırbaç sesini dinlersin sen.

Ey kavmim...
Sen ki peygamberlerini bile dinlemedin beni hiç dinlemezsin.

Sana yapılmadıkça işkenceye karşı çıkmazsın.
Senin bedenine dokunmadıkça hiçbir acıyı duymazsın.
Örümcek olsan Hazreti Muhammed'in saklandığı mağaraya bir ağ örmezsin.
Her koyun gibi kendi bacağından asılır, her koyun gibi tek başına melersin.
Hazreti Hüseyin'in kellesini vurmaz ama vuranı alkışlarsın.
Muaviye'ye kızar ama ayaklanmazsın.
Hazreti Ömer'i bıçaklayan ele sen bıçak olursun.

Ey kavmim...
Sen ki peygamberlerini bile dinlemedin beni hiç dinlemezsin.

Ölülerine dönüp de bakmazsın. Lut kavminden de değilsin hazdan olmayacak mahvın.
Ama arkana baktığın için taş kesileceksin.
Ve sen kendine bile ağlamayacaksın.
Komşun aç yatarken sen tok olmaktan haya etmezsin.
Musa önünde Kızıldeniz’i açsa o denizden geçemezsin.
Tanrıya inanır ama firavunlara taparsın.

Ey kavmim...
Sen ki peygamberlerini bile dinlemedin beni hiç dinlemezsin.

Ahmet ALTAN

BENİ SEVMEK BENİMLE İŞBİRLİĞİ YAPMAKTIR

2008-02-10T01:33:00.000+02:00

- Ama sana hiç dokunmazsam, bir tapınak gibi kurarım seni. Ve seni ışıkta kurarım. Ve sessizliğin kırları alır içine.
Ve seni kendiminde, seninde ötende sevmesini bilirim. Ve imparatorluğunu kutlamak için ilahiler yaratırım.
Ve gözlerin yumulur; dünyanın gözkapakları. Seni kollarımda yorgun tutarım, bir kent gibi. Tanrı'ya doğru yükselişimin
bir basamağından başka bir şey değilsin.

- Şimdi kulak ver sözlerime: Kentin tamamlanmışlık yüzünden ölecek. Çünkü aldıklarıyla değil, verdikleriyle yaşıyorlardı.
Hazırlanmış erzakları birbirlerinin elinden kapmak için, inlerinde birer kurt olacaklar yeniden. Zulmünle onları yıldırırsan, inde
kurt yerine, ahırda sığır olurlar.
Çünkü bir kent hiçbir zaman tamamlanmaz. Ancak coşkusuz kaldığım zaman söylerim yapıtımın tamamlandığını. Önceden
öldükleri için ölürler o zaman. Ama kusursuzluk erişilen bir erek değildir. Tanrı'da değişmedir.
Ben kentimi hiçbir zaman tamamlamadım..

- Çünkü beceriklilik boş bir sözcükten başka birşey değildir. Yaratışta sapma diye bir şey yoktur. İnsan yaptığını kurar hepsi
bu. Bir ereğin ardından giderken,bu erekten farklı olan bir başka ereğede yöneldiğini ileri sürersen, yalnızca sözcüklere
aldananlar becerikli bulur seni. Çünkü senin kurduğun şey ilkin kendisine doğru gittiğin şeydir, işte bu kadar. Uğraştığın şey
çarpıştığın şey bile olsa.

- Ve mutluluk kusursuzluklarının, yüreklerinin değerinin belirtisiymiş gibi geldi hep bana. Ve sana "öylesine mutlu buluyorum
ki kendimi" diyebilen kadına evini ömürlüğüne aç, çünkü yüzüne vuran mutluluk, ödüllendirilmiş bir yüreğin mutluluğu olduğuna
göre, değerinin belirtisidir.

- Çünkü insanın ışığını vermesi hoşuma gider. Mumun kalınlığı o kadar önem taşımaz benim için.
Değerini yalnız aleviyle ölçerim.

- Tutumlu olmaya kalkma bu alanda. Çünkü, gönül devinimleri sözkonusu olunca, biriktirilecek mal yoktur.
Çünkü vermek, yalnızlık uçurumu üstünden bir köprü atmaktır.

- Ama her yükseliş sızılıdır. Her değişim acı verir. Ve bu müziğin önce acısını çekmemişsem, hiçbir zaman gizine eremem
onun. Çünkü benim acımın meyvasından başka bir şey değildir ve başkalarının biriktirdiği erzaklarla keyiflenenlere hiç mi
hiç inanmam. İnsanların çocuklarına mutluluğu,aşkın büyük sarhoşluğunu sağlamak için onları konsere, şiire ve söyleve
daldırmanın yeterli olabileceğine inanmam. Çünkü insan elbette aşk yeteneğidir ama acı yeteneğidir de.

- Çünkü ötekiler dünyanın sözcüklerde olduğunu,insan sözünün evreni de, yıldızı da, mutluluğu da, batan güneşi de,
yurtluğu da, aşkı da, mimarlığı da, acıyıda, sessizliği de dile getirdiğini tasarlarlar...Ama ben insanı en küçük parçasına
kadar kavramakla olduğu dağın karşısında gördüm...

- Senden uzaklarda uyuyup bir ölü gibi kımıltısız yatan sevgili seni nasıl beslerse, senin için nesnelerin anlamını nasıl
değiştirirse, imparatorluk da öyle besler çünkü yüreğini. Uzaklarda içine bile çekemeyeceğin, zayıf bir soluk vardırama
dünya yalnızca mucizedir senin için.

- Dedim sana, bir kişinin acısı dünyanın acısına bedeldir. Ve bir tek kadın aşkı, ne kadar budalaca olursa olsun, samanyoluna
ve yıldızlara denktir. Ve seni gemimin eğrisi gibi kollarımda sıkarım. Engin denizlere doğru açılma da böyle: aşkın korkunç
omuzu...

- Çelişkiye düştükleri zaman bile, geminin sereçkesi gibi, hiç değişmeyen kişilere saygı duyarım. Deniz istediği kadar kudursun,
sereçke hiç şaşmadan yıldızına yönelir. Böyle oldu mu nereye gittiğini bilirsin. Ama mantıklarının içine kapananlar, kendi
sözcüklerini izlerler, tırtıllar gibi kendi çevrelerinde dönüp dururlar.

- Aşkın benimsenmemişse, bağlılığının ödüllendirilmesi için boşu boşuna bir yakarış oluyorsa, susmak için yeterince ruh
gücün de yoksa, bir hekim bul bulabilirsen, iyileşmeye çalış. Çünkü aşkı yürek tutsaklığıyla karıştırmamak gerekir.
Dileyen aşk güzeldir, yalvaran aşk uşak aşkıdır.

- Bir yararı olmasa bile, sana yönelmiş bir aşk varsa, sen de bunun karşılığı olan aşkı duyuyorsan, ışıklar içinde yürürsün.
Çünkü, tanrı varsa, karşılığı yalnızca sessizlik olan dua büyüktür.
Ve aşkın benimsenmişse, sana açılan kollar varsa, bu aşkı çürümekten kurtarması için dua et Tanrı'ya, çünkü istediğine
kavuşmuş yüreklerin geleceğinden korkarım.

- Alçakgönüllülük alçalmanı gerektirmez, açılmanı gerektirir. Değişimlerin anahtarıdır. Ancak o zaman alabilir, o zaman
verebilirsin. Aynı yolu belirtmek için kullanılan bu iki sözcüğü birbirinden ayıramam. Alçakgönüllülük insanlara değil,
Tanrı'ya boyun eğiştir. Taşlara değil,tapınağa boyun eğmiş taş da böyle. Hizmet ediyorsan, Tanrı'ya hizmet ediyorsun.
Ana çocuk karşısında alçakgönüllüdür, bahçıvan da gül karşısında.

- Sana gelen adımlarımı yanlış saydın, aşkımla değil, aşkımın saygı sunuşuyla besleniyordun. Dileğimin anlamını yanlış anladın.
Yalnızca alçakgönüllü olan ve aşkımın ışıklandıracağı kadını onurlandırmak için uzaklaşacağım senden. Yalnız aşkımın
büyüteceği kadının büyümesine yardım edeceğim. Sakata da kendisini pohpohlamak için değil, iyileştirmek için bakacağım
gibi: bir yol isterim ben, bir duvar değil.

- Çünkü ben insanlar arasındaki ilişkileri dikkatle izledim ve aklın tehlikelerini iyice gördüm. Dilin her şeyi kavradığına inanan
aklın. Tartışmalarda yanıtlara inanan aklın. Dil yoluyla geçiremem içimdekini. İçimdekini dile getirecek sözcük yok. Sözden
başka yollarla anlayabildiğim ölçüde belirtebilirim onu. Aşkın mucizesiyle yada, aynı Tanrı'dan doğduğumuzdan,bana
benzediğin için. Yoksa benliğime gömülmüş olan bu dünyayı zorlamakla kalırım. Ve, beceriksizliğimin rastlantısına göre, ancak
şu ya da bu yanını gösteririm onun, dağın ancak yüksek olduğunu belirtebildiğim gibi. Ama bu dağ bambaşka bir şeydir ama
ben insanın yıldızlarda üşüdüğü sırada gecenin ne denli görkemli olduğunu anlatıyordum.

- Ama sen alıcı aracılığıyla Tanrı'ya verdin vereceğini, o da almaya gönül indirdiğine göre, secdeye kapanması gereken sensin.

- Bununla birlikte, arzunun eyleme dönüşmesi için,ağacın gücünün dal, kadının ana olması için, bir seçim gerekir. Seçmenin
adaletsizliğinden doğar yaşam. Çünkü bu güzel kadını da bin kişi seviyordu. Ve kadın varolmak için onları umutsuzluğa
gömdü. Ve varolan adaletsizdir her zaman.

- Bunalımı coşkudan ayıran sınırı o zaman gördüm işte. Çünkü bunalım da, coşku da aynı insanların payına düşer. Her ikisi de
uzay ve uzam duygularıdır.
Öyleyse yalnızca bunalımlılarla coşkulular uyanık benimle, diyordum içimden. Ötekiler varsın dinlensin. Gündüz yaratmakla
kalarak önde olma iççağrısı bulunmayanlar...

- Şu yanıtı ver hepsine de: "Beni sevmek, önce benimle işbirliği yapmaktır."

Saint Exupéry

DON KİŞOT VE OKUMAK

2008-02-10T00:52:00.000+02:00

İlimler gelişip, fenler harikalar meydana getiriyor, telekomünikasyon hızla hücrelerimize kadar giriyor ama bizler hala okumuyoruz.

Canım okuyup ta ne olacak ki, okuyanların hali ortada... Okumak yada okumamak için sebeplerimiz var bizim. Ekonomik, sosyal ve kültürel çevre etkili oluyormuş okumak üzerine. İnansınlar ve sevsinler sizi...

Cemil Meriç gözlerinin rahatsızlığı pahasına okumuş. Ee okumuşta ne olmuş. Canım bu farkı anlamayanlara değil sözümüz. Onlar hemen bu yazıyı okumayı bırakıp sanal alemin başka bir çöplüğüne doğru hızla koşabilirler. Yine Cemil Meriç odanın ışığı okumasına yeterli olmayınca odanın ortasına sandalyesini çeker ve ampulün tam altında okumasına devam eder. Rahatsızlığı ilerleyince ortaya bir masa koyar ve onun üzerine bağdaş kurup okumasına devam eder, ancak bir süre sonra bu tedbir de yeterli olmayınca masanın üzerine bir sandalye yerleştirirler ve koca insan masanın üzerinde ki sandalyede okumasına devam eder. Hayal edebiliyor musunuz? Bir oda, ortasında bir masa, üzerinde bir sandalye ve üzerinde Cemil Meriç oturuyor ve bunları sadece kitap okumak için yapıyor. Gözlerinin ışığı kaybolunca yanı başında dostları yine ona kitap okuyor ve bu şekilde hem dinliyor hem de kitap yazıyor. Ve bildiğimiz kadarıyla Cemil Meriç'in yirmi bin adet kitabı var kütüphanesinde. Ne yani iki metre elektrik kablosu alıp ampulü aşağıya indirerek okuyamaz mıydı? Rahmetli geçim sıkıntısı ve kitap masraflarından bu parayı bulamamış hayatında.

Gözlerinin ışıl ışıl aydınlığına rağmen gönüllerinin ve ruhlarının aydınlığı kaybolmuş yada hiç bu aydınlığı bulamamış insanlar ne yapsınlar ki ?. Onlar bir gün akılları başlarına gelince oturup nasipsizliklerine ağlasınlar. Ne diyebiliriz ki başka...

Başarı ve yükseliş hiçbir zaman tesadüfi bulunmamıştır.

Hiç kimse ormandan geldiği gibi, ağacın kağıt olduğuna şahit olmamıştır. Ama hep kendinin bir anda OLACAĞINA inanmıştır safça...

SOL AYAĞI İLE DÜŞÜNEN ADAM

İrlandalı Chirsty Brown destanlık bir adamdır. Ama adam. Beyin felçli olarak dünyaya gelir. Kendi ifadesiyle “bir çarpık kas ve dolaşık sinir sistemidir” Konuşamaz, duyamaz ve hareket edemez. Bir gün yerdeki tebeşire gözleri takılır ve sol ayağının parmaklarına sıkıştırdığı bu tebeşirle yere bir şeyler karalamaya başlar. Artık onun kader anı belli olmuştur. Bu anı çok iyi değerlendirir. Ailesinin de yardımıyla alfabeyi öğrenir, kelimeleri öğrenir, özel bir okulda konuşmayı öğrenir ve yazar, yazar, yazar. Sonra bu “dolaşık kas sistemi” İrlanda’nın en önemli edebiyatçılarından biri olur. Tabii bizim kiler hala “sol ayaklarının parmaklarıyla düşündüğü için ne yazar nede okur sınıfına giremediler”

RUH GÖRMEYİNCE GÖZ NEYLESİN

Sokaklarda yılışıp, sıcak evlerde uyuşanlar ancak televizyon ve Internet'in sahte ve sanal mezbeleliklerinde vakit israf edip, hayatlarının en kıymetli sermayelerini kumara verirler de bunun bir an olsun farkına varamazlar. Gazetelerin magazin sayfaları, haberlerin asparagası, Internet'in chat'i, fikirlerin fıkraları, düşüncelerin en ucuzu, kanaatlerin müsveddesi, duyguların kullanılmış olanları yeter bizimkilere...

Artık kaliteye lüzum yoktur. Zira parayı bastırınca Batının en iyisi emrinize amadedir. Orijinal şeylere ulaşmak zordur. Bulunmadık ne kaldı ki cihanda... Bize kalan teknoloji fıkraları, kompleks bastıran menkıbeler, cesaret verici hikayeler ve ne idüğü belirsiz nakiller. Hele bir de haklılığımıza delil bir iki beylik söz bulmuşsak değmesin kimse keyfimize... Züğürt tesellisinden bol ne var ki, züğürdün enflasyonunun yaşandığı yerde. Akıl sakatlanmış, zeka özürlenmiş, vicdan paslanmış, gönül ser mest olmuş, ruh pusulasını şaşırmışsa ortada bir diş ve mide vardır. Bir de akıl! Ama ne akıl !

DON KİŞOT ASİLDİR

Don Kişot gerçekten asil bir insandır. Kütüphanesinde binlerce kitabı her şeyden önemlisi bunları okuyup anlayacak zekası vardır. Don Kişot bizim akıllı yönümüzle alay eder. Edilmeli de, zira aklımızın ne derece sahih olduğu ortada değil mi? Bu yüzden Kitabı-ı mukaddesten sonra en çok satan kitaptır Don Kişot. Çevrilmemiş dil kalmamış. Her ülkede şövalye kılıklı yel değirmenleri vardır çünkü savaşılacak.

Yazar Cervantes ciddi bir tahsil görmemiş ve babasının maddi durumu da çok iyi değildir. Ama Cervantes kitap delisidir. Shakespeare ile aynı gün ölen Cervantes akıllı geçinen dünyaya Don Kişot ile kafa tutar. İster Cervantes ister Don Kişot bizim sağlıklı düşünen ama kadri kıymeti bilinmeyen yönümüzdür.

Doğruların itibar görmediği, erdemin kabullenilmediği, zekanın sokağa düşürüldüğü, yüceliğin alkışlanmadığı her coğrafyanın Don Kişot’ u olacaktır. Ülkesi için savaşır, sakat kalır ama aylık bile bağlanmaz Don Kişot’u içinde besleyen Cervantes’e. Çünkü Cervantes kitap delisidir. Düşünen tarafı sağlamdır. Diğerlerinden farklıdır.Öyleyse körler ülkesinde görmek suçtur. Herkesin okumadığı yerde okumak ne büyük günahtır.

Bütün okuyan ve düşünen kafaların akıbeti kaçınılmazdır. Ayak takımı aforoz edecektir okuyanı, onu yokluğa mahkum edecektir... Ama ne gam o düşünür, yazar, eleştirir.

Asil bir gönlü vardır. O eserini yazdıktan ve şöhrete ulaştıktan sonra bile asaletinden sıyrılmaz. Ve daima Lepanto çolağı olarak övünür ve sakat koluyla iftihar eder. Kolları sağlam olup akılları sakat bizimkilere bir şey anlatır mı acaba manzara.

“ Don Kişot tahtası eksik bir insandır sadece. Haksızlık karşısında başkaldıran, fazilete aşık bir monoman. Evet, hep hayal peşindedir. Küstahın ve rezilin belası olmak ister. Ama bunun dışında kamil bir insan, usta bir hatiptir.” Onu horlayanlar ve tartaklayanlar adi ve kaba insanlardır yalnızca...

“akışın şuurudur Cervantes”

“ hayat düşünen için komedi, hisseden için trajedidir” demiş birisi. Galiba bizim için hiç biri değil.

Ne Don Kişot’umuz var. Ne de hissedenimiz. Sadece hepimiz akıllıyız! Okumaya ne lüzum a dostlar. Hele yazmaya... Siz yaşamaya bakın...

Don Kişot yüzde yüz kitap gibi yaşar. Edebiyat ile hayat hangi noktada barışır, onu arar. Aramaya ne hacet biz biliriz zaten doğruyu. Biraz ezber, biraz taklit yeter bize. Hepimiz akıntıya kürek çeker ve Don Kişot’ları ıslıklarız. Don Kişot huysuzdur. Laf dinlemez, dertlidir de. Bozgunlar hayatının değişmezi ama aldırmaz o buna. Kazandığı hiç bir zafer yoktur, ama bu ne büyük zaferdir ki mağlubiyeti bile zaferden üstün gelir. Umduğu bir şey yok ki aldırsın. Deneyecek en azından. Yürek isteyen bir iş. Şimdilerde yürek kasaplarda çengele asılı. Akıl para kazanmakla meşgul. Gönül leyla aramakla... Don Kişot özgürlüğün sesi. Eleştiri, alay, itiraz ve insanı kendine davet eden ses. Yinede korkar Cervantes aforoz edilmekten. Okumayanlar aforozcudur nede olsa.

Kulaktan dolanlar... Konuşma illetine maruz kalanlar hep aforozcudur. Bu yüzden her aklına geleni kendine mal etmez.

Seyyid Hamit bin Engeli diye bir hayali varlığa söyletir aklından geçeni.

Ya dostlar kızarsa Ya biri üzerine alınırsa

Tahlil, terkip, metot denilen şeyleri rüyalarında dahi göremeyenler, her hırsız anlatılışında “ben değilim” demezler mi?

İşte Cervantes hile yapar okuyucuya Çok azı bilir aslında ‘ENGELİ’ ile CERVANTES’İN aynı şahıs olduklarını. Hani geyik edebiyatı var ya. Geyik yapar adeta bu iki geyik, akılla. Aşka yabancı, silik, hayatında anlatacak bir şeyi yok. Birbirine benzeyen yıllar. Çevresindekilerin ördüğü demir kafesi parçalar ve serbest kalır Don Kişot.

YALNIZ ADAM

Don Kişot gerçek bir kahraman değildir. Onun için kimse ilgilenmez onun düşündükleri ve ilgilendikleriyle Hoş isteseler de anlamazlar ya. Onun dünyasına kimse girmek istemez. Onun kahramanlıkları ve söyledikleri başkaları için sadece bir eğlencedir vakit geçirmek için. Unutmayalım bu arada Sanço Panza da vardır bu sahnede. Herkes onu kahramanlıklarıyla aldatır. Acaba yalnız kalmamak için inanıyor muydu bu aldanışa diyor bir eleştirmen. Kim bilebilir? Belki oda alay ediyordu bu inanışla. Don Kişot un kurtardıkları can düşmanı olup çıkarlar.ve husumet... Dermansız bir vücutta habire aldatılan ruh. Destan kahramanları heybetli ve çalımlıdır. Don Kişot ise çelimsiz ve sıska. Silahı hiçbir zaman işe yaramaz. Tek silahı vardır artık İKNA Yani konuşur... Nezaket olsun diye konuşmaz. Eylemdir konuşmak onun için. Laubaliliğe ve hataya tahammülü yoktur. Tembelliğe, uyuşukluğa karşı savaşır hep Tek başına bir adamdır Don Kişot. Alışılmış bütün sahteliklere savaş açmıştır. Teknoloji eğer bir yel değirmeni ise onun nazarında insanlığı yok edecek zalim bir şövalyedir artık o. Görmek istedikleri vardır hayatta ve aldansa da hep öyle görür. Hanlar onun gözünde şato, hancı başı asil derebeyi, pasaklı köylü kızı kontestir. Öyle olmalı çünkü. Her gördüğüne ihtiramda bulunur. Karşılığında da ihtiram görür ama bir zır delinin suyuna gitmek için suni bir ihtiramdır bu. İşin ilerlemesi mümkün olmayınca suni perdeler yırtılır ve çıplak insan ortaya çıkar.

Sözde dostları vardır Don Kişot un ve fırsat buldukça onu bir çarşafa sarıp kurtarırlar! Delirmiş bu dosta iyilik yapmak lazımdır. Nede olsa iyiliklerini görmüşlerdir.Önce iyilik için kitaplarını yakarlar softa papazın iyi niyet bekçiliğiyle!. Sonra hep kurtarmak isterler onu. Don Kişot un hatır dinlemeyen hakikat nutuklarını anlıyor gibi yapıp kendi yalanlarını uydururlar hep birden.

Sadık Sanço Panza ise sevgili karısına iyi bir hayat verebilmek için düşmüştür bu zır deli şövalyenin peşine. Ne de olsa söz almıştır, Don Kişot'un fethedeceği ülkenin bir adası onun olacak ve Sanço Panza oranın valisi, kontu gibi bir şey olacak, ‘Elifi görse mertek sanacak’ olan karısı ise prenses yada kontes gibi bir şey olacaktır. Hem öyle olunca onların kendilerine kitap okuyacak adamları olacak. Yani okur yazar olmak şart değildir.

Ne dersiniz... Tarihte Sanço Panza diye bir vali yaşamış mıdır?

Onu bilmem ama bu gün yaşayan Sanço Panza’lar sokaklardan taşıyor. Vali gibi bir şey olmak için aldanan, okumasa da paralı okuyucu tutacak olan, karısına servet armağan etmek için katlanmadığı maskaralık kalmayan Sanço Panza lar... Don Kişot ise her defa mağlup olduğu savaşlardan bir diğerine başlamak üzere hazırlık yapıyor. Heybesinde beş kutu merhem, altında sıska atı, elinde ağaçtan yaptığı mızrağı ile Don Kişot aramızda.

Ben de bir Don Kişot’um demek isterdim ama hem cesaretim yok onun gibi hem de Molla Kasımlar var köşe başlarında. Ama emin olun mezarı meçhul olacak Cervantesler yaşıyor aramızda, abideler altında yatacak olanlara inat. Israr ve inatla okumayanlara rağmen okuyor Cervantes. Bir gün Don Kişot'luk davasına çıkmak üzere. Ve dostlar hala okumuyor malzeme olmak için Don Kişot’a. Ve bitmeyecek Don Kişot macerası dünya durdukça.

Kimileri de okumanın tekniğini, hızlı okumayı, okumadan anlamayı, anlamadan yaşamayı öğrenmek için Frestonun en sihirli oyununu arıyor.

İşte bende Cervantes gibi yaptım. Seyyid Hamit bin Engeliyi konuşturmasına mukabil ben de yer yer suçu Cemil Meriç'e attım. Fark Engeli hayali idi, Cemil Meriç ise hakikat.

E bu kadarcık hile mazur görülür herhalde.

Şimdi müsaadenizle ben şu Sanço Panza ya bir uğrayıp ikna edeyim onu yeni bir sefer için. Gerçi karısına çok bağlı ama ne yapalım Don Kişot un şansına başka birisi çıkmamıştır.

Hüsamettin Yılmaz

KELİMELER VE ŞEYLER

2008-02-09T23:29:00.000+02:00

para-değer, doğabilim ve dilbilim etrafında kuruyor kitabını michel foucoult.

değerler değişir, benim on liram senin beş gram buğdayını kat kat aşar, üstü kalır ve ben o parayla yeni yeni ihtiyaçlarımı karşılamak için manava giderim. manav, elmasının birini eksiltmek için zaten hazırdır. mübadele, alışveriş, pazarlık mazarlık derken elmalarımla eve dönerim ve manavın arkamdan kıs kıs güldüğünü duymam bile. değerler iç içe geçmiştir, çatışarak ve buluşarak.

doğayı aynen resmetmek için, alırım tualimi yanıma kurulurum en fiyakalı köşeye, benden önce çizmiş tüm meslektaşlarımın yaptıkları aklımda, fırçam elimde, yine de eksiksiz bir çizime adarım kendimi, sonunda kurduğum çerçevenin büyüsüyle kendimden geçer, başımın hemen üstünde, dalların arasında eğlenen kuşların alaylı cıvıltılarını duymaz olurum, ne de yan tarafımda gittikçe uzayan, uzadıkça uzayan kertenkelenin gizli ve kadim sesini.

herşeyi söyler, fiillerimle yargılar, öznelerimle dalgamı geçer, tümleçlerimle durmadan koşarım ve yeni yeni adlar takarak gördüğüm herşeye, görüş açımı genişletirim. dinleyenlerimle aramdaki boşluk, kof bir hiçlik değil, birbirimize yaklaşmamız gereken uzun ve çekici bir alandır.

herşeyi söyleriz, yine de uzak kalır birşeyler, kelimeler artar, o kadar büyür ki kargaşa, hiçbir şey duymaz olur, eski zamanların bugüne evrilmemiş saflığını, aynaların ve bakışların yokluğunda, olduğu şey olan o pürüzsüz dünyayı görmez oluruz. kelimeler, kelimeler, ne iğrençler.

foucoult'nun kitabın başında yorumlamaya çalıştığı ve imge yayınlarından çevirisinde, kapakta örneği de bulunan diego da silva velazquez'in 'görenle görülenin bir olduğu' benzersiz resmidir tüm kargaşanın ispatı, çağrıla çağrıla isimsiz kalan eşyanın, dünyamızın resmi.

BİREBİR SÖZLÜK

EĞİTİM SAVAŞI VE STRATEJİK PLANLAMA

2008-02-08T13:14:00.000+02:00

Geçmişten günümüze devletler yönettikleri halklarını hedefledikleri duruma getirebilmek için (belirledikleri amaçlara ulaşabilmek için) özelde bireyin, genelde ise toplumun gidişatına müdahale etmişlerdir. Bu müdahale çeşitli şekillerde olmuştur; devletler ya da yönetenler dini, bir baskı aracı olarak gördükleri gibi ekonomik kaygıları da kendi amaçları doğrultusunda kullanmışlardır. Ceza sistemleri, hukuk kuralları, hapishaneler, akıl hastaneleri, ıslah evleri vb kurum ve oluşumlar hep bu amaçlara hizmet eder. Yönetenler (Liderler, Önderler, Krallar, Padişahlar vs.) tüm bu araçlardan farklı bir aracın daha etkili olduğunu keşfettiler; insanı daha fazla tanımayı ve bu tanımanın doğal sonucu olan, onu eğitmeyi. Bu amaçla eğitim kurumu denilen dönemine ve toplumuna göre farklılık gösteren çeşitli yapılar ve sistemler ortaya çıktı. Gelişen dünyayla orantılı bir şekilde değişen (bazen de gelişen) bu oluşumlar toplum hayatında giderek daha etkin olmaya başladı.
Her gün önemi daha çok anlaşılan eğitimin de savaşı başladı artık. Devletler birbirleriyle her alanda olduğu gibi eğitim alanında da rekabet halindeler. Yüzyılımızın stratejik savaşının en önemli silahı artık eğitimdir. Nitekim stratejisini sağlam bir şekilde ortaya koyan, misyonunun bilincinde olan, vizyonu güçlü ve kültürü derin eğitim kurumları, eğitim savaşında bulunduğu toplumu ve devleti zafere ulaştıracak en etkili unsurdur. Bu fikrimi Zhang Yu’nun şu sözleriyle desteklemek istiyorum: “Stratejin derin ve uzağı gören cinsten ise daha savaşmadan sen kazanırsın. Stratejik düşüncen sığ ve kısa erdemli ise, daha savaşmadan sen kaybedersin. Zengin strateji yoksul stratejiye üstün gelir. Stratejisi olmayanlar yıkılmaya mahkûmdurlar. Bu yüzden muzaffer savaşçıların önce kazanıp sonra savaştığı, mağlup savaşçıların ise önce savaşıp sonra kazanmaya çalıştıkları söylenir”.
Eğitim kurumunun eğitim savaşında belirlediği strateji onu galip getirecektir. Dolayısıyla Stratejik Planlaması olmayan eğitim kurumlarının bu savaşta hiçbir şansları yoktur.
Toplumların temellerini oluşturan okulların stratejik planlamacıları, stratejik planlarını hazırlarken öncelikle okullarını çok iyi analiz etmeleri gerekir. Her yönlerini çok iyi bilmeleri ve okul amaçları için kullanmaları gerekir. Bunun yanında başka okulları ve eğitim kurumlarını da iyi tanımalılar. Stratejik planlamacılar okullarını diğer okullarla kıyaslamalı fakat bu kıyaslama okulunun stratejik planlamasına hizmet etmelidir.
Okul ya da eğitim kurumu çalışanları arasındaki işbirliği stratejik planlamanın belkemiğini oluşturur. Eğitim savaşının neferi olan her öğretmen stratejik planlamanın bir öğesidir. Nasıl ki savaşan bir ordudaki her askerin zafer inancıyla mücadele etmesi o orduyu muzaffer kılıyorsa, her öğretmenin de stratejik planlama ekibindeki aktif rolü ve hedefe olan inancı eğitim savaşında okulunu zafere ulaştıracaktır.
Okulların başarıları, stratejik planları ölçüsünde gerçekleşir. Onun için stratejik plan yapılırken ya da strateji belirlenirken; yapılan stratejik planın okulun özel hedeflerine ve ülkenin genel hedeflerine hizmet etmesi gerekir. Büyük Hun İmparatoru Atilla’nın dediği gibi: “Yüzeysel amaçlar, yüzeysel sonuçlar doğurur”. Onun için hedefler belirlenirken; okul için ülke standartlarının üstüne çıkma, ülke için ise dünya standartlarının üstüne çıkma esas alınmalıdır.

İSMAİL İLİŞ

1972 MÜNİH OLİMPİYATLARI

2008-02-07T17:37:00.000+02:00

1972 olimpiyatlarının son günlerine doğru, 4 eylül'ü 5 eylül'e bağlayan gece saat 4:30 sularında israil kafilesinin bir kısmının kaldığı iki apartman dairesi silahlı kişilerce basıldı. ilk arbedede iki israilli sporcu silahlı kişilere karşı koymaya çalıştı, iki saldırganı yaraladılar ve öldürüldüler. bu arbedede üç sporcu kaçmayı; dört sporcu, iki doktor ve bir yönetici ise saklanmayı başardı. silahlı kişiler dokuz israilli sporcu ve antrenoru rehin aldılar.

saldırganlar toplam sekiz kişiydi. daha sonra olaydan önce bazılarının olimpiyat köyünde çalıştıkları, daha önce israilli sporcuların daireleri etrafında görüldükleri, dairelerin anahtarlarını bir şekilde ele geçirdikleri ve olimpiyat köyüne girerken kendilerinin sporcu olmadığından şüphelenmeyen ve sadece gece olimpiyat köyüne girmeye çalışan sporcular sanan bir grup amerikalıdan yardım aldıkları ortaya çıkacaktı.

saldırganlar kara eylül adı verilen bir grubun üyeleriydi. bu örgüt 1970 yılında ürdün ile filistin kurtuluş örgütü (fkö) arasında yaşanan kara eylül gerginliğinden sonra o zamanlar yaser arafat liderliğinde bir fraksyon olan ve fkö'yü kontrol eden el fetih içinde kurulmuştu. esas amaçları olan filistin mücadelesi dışında ürdün'ü kara eylül olaylarındaki tavrı nedeniyle cezalandırmayı hedef almaktaydılar. bu olaydan önce örgütün ismi ürdün başbakanının öldürülmesi ve ürdünün londra büyükelçisine yapılan süikast girişimi ile duyulmuştu.

saldırganların talepleri israil hapisanelerinde yatan yaklaşık 200 arap, filistinli ve başka menşeli tutuklunun serbest bırakılması, ayrıca almanya'da hapiste bulunan iki alman kızılordusu grubu üyesinin de salıverilmesiydi. israil çabuk ve net bir şekilde saldırganlar ile kesinlikle pazarlık yapılmayacağını alman hükümetine bildirdi. olayı kontrol altına almak için israil özel kuvvetlerinden birliklerin münih'e gönderilmesi önerisini de alman hükümeti reddetti.

saldırganların taleplerinin karşılanması için verdikleri sürenin dolmasına rağmen alman yetlililerin çabalarıyla hiç bir rehine öldürülmeden pazarlıklar devam etti. bu esnada polisin operasyon hazırlığını televizyondaki canlı yayından farkeden saldırganlar polisi durması için uyardılar. operasyon hazırlığı iptal edildi. en sonunda saldırganlar kendilerini kahire'ye götürecek bir uçak hazırlanmasını ve havaalanına helikopter ile götürülmelerini istediler. 5 eylül gecesi helikopterler olimpiyat köyüne indi.

alman polisi bu konularda herhangi bir özel eğitim almamıştı ve alman kanunları duruma ordunun müdahale etmesine izin vermiyordu. aceleyle yapılan kurtarma planı saldırganları istedikleri havaalanına değil de başka ve daha tenha bir havaalanına götürmek, orada uçağın içinde uçuş görevlileri ve pilotlar havası verilmiş bir ekip ve havaalanı çatısına konuşlanmış keskin nişancılar desteğiye saldırganları etkisiz hale getirmekti.

saldırganlar rehinelerle birlikte sağlanan iki helikoptere bindiler ve havaalanına doğru hareket ettiler. saldırganların havaalanına varmasına dakikalar kala uçakta konuşlanmış ekip üstlerinden herhangi bir emir ya da onay almadan kendi insiyatifleriyle uçağı terkettiler.

saldırganlar helikopterlerle gece 11 sularında havaalanına indikten sonra iki saldırgan helikopter içinde rehinelerle kaldı, dört saldırgan birer pilota çevirilmiş silahlarıyla helikopter çevresinde kalırken iki saldırgan da uçağı kontrol etmek için diğerlerinden ayrıldılar.

iki saldırgan uçuşa hazır bir uçak bulmayı umarken bomboş bir uçak ile karşılaştılar. hemen helikopterlere doğru geri koşmaya başladılar. bu esnada havaalanı çatısına yerleştirilmiş ışıklar yakıldı ve keskin nişancılar ateşe başladılar.

aslında bu keskin nişancılara keskin nişancı demek de zordu zira hepsi sadece iyi atıcı oldukları bilinen gönüllü polislerdi.

ilk ateşte iki saldırgan öldü ve üçüncüsü de ağır yaralandı. kalan beş saldırgan helikopterlerin arkasına ve içine geçerek siper aldılar ve karşı ateşe başladılr. bu esnada dört helikopter pilotu yara almadan kaçtı. saldırganlar havaalanı ışıklarının çoğunu söndürdüler ateşle. bu esnada rehineler de bağlarını çözüp kaçmaya çalıştılarsa da başarılı olamadılar.

artık durumun umutsuz olduğunu kavrayan saldırganlardan biri 6 ekim saat 00:30 sularında helikopterin birinden çıktı ve helikopterin içini taramaya başladı. helikopterdeki dört israilliden üçü anında öldü. daha sonra da pimini çektiği bir el bombasını helikopterin içine attı. ve helikopter patladı. son israillinin patlamada mı öldüğü, kurşun yaraları sonucu mu öldüğü ya da patlama sonrası yangında mı öldüğü tam olarak tespit edilemedi.

bu sırada diğer saldırganlar da siperlerinden çıktılar ve polise ateş etmeye başladılar. bazı kaynaklar saldırganların birinin de diğer helikopterin içine makinalı tüfek ile ateş ettiği ve buradaki israillileri öldürdüğünü belirtse de bu helikopterdeki rehinelerin alman polisinin ateşi sonucunda da ölmüş olma ihtimali de mevcut.

sonuçta ilk çatışma sonrasında sağ kalan altı saldırganın ikisisi bu çatışma sonunda öldürüldü. bir saldırgan kaçmaya çalıştı. yarım saatlik bir kovalamaca sonunda sıkıştırılan saldırgan alman polisi tarafından öldürüldü. kalan üç saldırganın ikisi yaralı olarak biri ise yara almadan tutuklandı.

kriz yaklaşık yirmi bir saat sonra sona erdi. bilanço 11 israilli sporcu ve antrenörün, bir alman polisin ( çapraz ateşte kalıp ) ve 5 saldırganın ölümü oldu. 3 filistinli saldırgan saldırıdan sağ kurtuldular.

olay sırasında olimpiyatlar bir gün durdu fakat 6 ekim günü yapılan cenaze töreninden sonra (bazı ülkelerin olimpiyatı yarıda bırakıp dönmesine rağmen) devam etti. ölen 5 filistinlinin cenazeleri libya'da devlet töreni ile gömüldüler. arap ülkeleri içinde bir tek filistin ile ilişkisi pek de düzgün olmayan ürdün kralı hüseyin olayı kınadı. olay sonrasında birleşmiş milletler güvenlik konseyinin karşı çıkmasına rağmen israil lübnan ve suriyedeki filistin kamplarını bombaladı.

olaydan bir ay sonra bir lufthansa uçağı kaçırıldı ve yolcuların hayatına karşılık bu olayda tutuklanan üç filistinlinin serbest bırakılması istendi. alman hükümeti hava korsanlarının taleplerini yerine getirdi. üç saldırgan libya'da kahramanlar gibi karşılandılar.

olayın orta vadeli sonucu olarak israil gizli servisi mossad kara eylül ve diğer filistinli gruplara karşı soğuk savaş dönemine özgü bir savaş başlattı. olaydan sonraki bir sene içerisinde münih katliamı ile bağlantısı olduğu iddia edilen bir çok isim suikastler ile öldürüldü. bu suikasler arasında bir israil komando grubunun beyrut'a girip üçü üst düzey olmak üzere bir çok fkö mensubunu öldürmesi de yeralmaktadır. (bu komanda grubunun lideri de ehud barak'di.) eylemin baş planlayıcısı olduğu sanılan ali hasan salami de 1979 yılında beyrut'da arabasına yerleştirilen uzaktan kumandalı bir patlayıcı ile öldürüldü.

israil'in dünyanın dört yanında sürdürdüğü bu savaş karşılıksız kalmadı. fkö içindeki değişik gruplar bir çok misilleme eylemine giriştiler. bu eylemlerin belki de en çarpıcı yanlarından biri çakal carlos'un bu misilleme eylemlerinin bazılarında rol oynaması ve fkö içinde ve alman kızılordusu icinde kendine bir yer bulması olabilir. fakat bir gerçek var ki orta doğuda savaşın boyutu ve dünyanın her yerinde süikast, infaz ve saldırıların dozu bu saldırı sonrasında iyice arttı.

bu olay sonrasında dünya filistin kurtuluşu için savaşan silahlı örgütler ile tanıştı. fkö adını bu olay ile duyurdu fakat iyi duyurduğunu söylemek çok da mümkün değil.

bu olayın belki de en önemli yanlarından biri uluslararası terörizm kavramı ile dünyanın tanışması olmuştur. bu olaydan önce güç değişiklikleri ve mücadelenin topyekün savaşlar ile olmasına alışmış dünya filistinlilerin ölenlerin masumiyetinden çok eylemin büyüklüğüne endeksli bu mücadele yöntemi ile sarsıldı.

bu olay sonrasında israil filistinlilere olan tavrını iyice sertleştirdi. arap ülkeleri ve filistinliler ise seslerini duyurup arkalarına daha fazla destek almanın verdiği güçle sertliğe sertlik ile karşılık verdiler. mısır-suriye koalisyonu ile israil arasında bir savaşın patlak vermesi bir yıldan uzun sürmedi. 80'lerin sonlarına kadar bu tansyon asla düşmedi.

dünyanın geri kalanı ise sebepleri ve sonuçları ne olursa olsun bu eylem karşısında dehşete kapıldı. bir çok ülke anti-terör timleri kurmaya ve bu tip olaylarla nasıl mücadele edeceğini düşünmeye başladı. şu an bu tip bir eylem yapılsa israil'in pazarlık etmeyeceğini ve eylemcilerin çok kısa bir sürede (en azından 1972'dekinden daha başarılı, daha az ölü verilen) bir operasyonla ele geçirileceğini hepimiz biliyoruz. fakat o zaman için israil'in eylemcilerle pazarlık etmemesi de, operasyon yapılması da çok tartışmalı kararlardı.

yetmişler boyunca hatta soğuk savaş bitene kadar bu tip eylemler devam etti. dünya yetmişli yıllarda bu tip eylemlere karşı ne yapacağını bilemezken seksenlerde soğuk savaşın bitmesiyle bu tip eylem metotları seçen grupların tek düşman olarak kalmasıyla ve amerikan filmleriyle artık çocuklar bile bu tip eylemlere verilecek tepkileri tahmin edebilir oldu.

fakat bu eylemin getirdiği dalgalanma sayesinde bu eylem bir çok grup tarafından etkili bir eylem aracı olarak görüldü. bu ve benzer eylemlere aradan geçen otuz yıla rağmen hala rastlanılıyor. bir çok devletin sert anti-terörizm politikaları sebebiyle bu tip eylemler artık istediği sesi getiremiyor ve sadece radikal silahlı gruplar tarafından tercih ediliyor. fakat özellikle yetmişli yıllarda yapılan bu eylemin bir çok benzeri gerçekleştirildi. ama yine de bu eylem hala insanların hafızalarında sivillere karşı girişilen en kanlı ve en şiddetli eylemlerinden biri olarak hatırlanıyor.

KARA EYLÜL

2008-02-06T11:43:00.000+02:00

1967 savaşı öncesi toplam rakamı 1.300.000’e ulaşan Filistinli mültecilerin yarısı Ürdün’e sığınmıştı. Ürdün ise ekonomik açıdan zayıftı ve bu kadar mülteciyi kontrol edecek bir güçten uzaktı. Ayrıca Ürdün, buradaki Filistinlileri kendi beşinci kolları olarak gören Nasır gibi güçlerden çekiniyordu. 1967 Savaşı’nın ardından Arafat, büyük bir yekuna ulaşan Filistinlilerden de güç alarak İsrail’e karşı düzenleyeceği operasyonlar için üs olarak Ürdün’ü seçti. Nüfusunun önemli bir kısmını Filistinlilerin oluşturması nedeniyle FKÖ’nün Ürdün’de etkinliğini artırması Kral Hüseyin’i tedirgin etti. Kral Hüseyin’in Arafat’a tedirginliğini belirtmesine rağmen Arafat’ın buna aldırış etmemesi üzerine Filistinlilerle Kral Hüseyin’in kuvvetleri arasında tarihe Kara Eylül olarak geçecek çatışmalar başladı. İsrail’in desteğini alan Kral Hüseyin’in 7 Haziran 1970’de Amman yakınlarındaki Zerka Mülteci Kampı’na saldırmak suretiyle başlattığı ve binlerce Filistinlinin öldürüldüğü askeri hareketle Arafat’ın kontrolü altındaki Fedailer Ürdün’den çıkarıldı.
Kara Eylül olaylarının ardından Arap ülkeleri Ürdün ile ilişkilerini keserek bu ülkeyi Filistin hareketini bitirmekle suçladılar. Bu durumdan en çok faydalanan taraf ise tabi olarak İsrail’di. Zira her iki savaşta da düşmanı olan Arap devletleri bu kez birbirlerine düşmüştü.

KIŞ VE YAPA(Y)YALNIZLIK

2008-02-02T11:09:00.000+02:00

Bizler bir iklimin sayısız elemanlarıyız; yaşama ikliminin.

Doğadan ayrılmış birer tınıyız.

Ve bir zincirin birer halkasıyız.

Kulağa hoş gelişimiz, göze narin görünümümüz, yumuşak bir dokunuş olmamız rastlantısal bir döngüden ibaret olmasa gerekir.

Zihnimizin derinliklerinden alabildiklerimizle hayatta kalma savaşı veriyoruz.

Bize biçilmiş dünyalara sığmaya çalışıyoruz, dar gelmesine rağmen.
Yaşamak istediklerimizle yaşamak zorunda olduklarımız hiç bir yerde kesişmiyor.

Bize kalan ne oluyor onu kavrayamadan önümüze konanı yaşıyoruz.

Hayallerimiz gerçekleşmeyen kehanetler oluyor.

Hep aldanan oluyoruz bu aldatan hayatta.

Kısa nefeslere benziyor aşklarımız ciğerlerimize dolmadan kesiliveriyor.

İSMAİL İLİŞ

2008-01-27T19:28:00.001+02:00

SONE

2008-01-27T19:28:00.000+02:00

Vazgeçtim bu dünyadan tek ölüm paklar beni,

Değmez bu yangın yeri, avuç açmaya değmez.

Değil mi ki çiğnenmiş inancın en seçkini,

Değil mi ki yoksullar mutluluktan habersiz,

Değil mi ki ayaklar altında insan onuru,

O kızoğlan kız erdem dağlara kaldırılmış,

Ezilmiş, horgörülmüş el emeği, göz nuru,

Ödlekler geçmiş başa, derken mertlik bozulmuş,

Değil mi ki korkudan dili bağlı sanatın,

Değil mi ki çılgınlık sahip çıkmış düzene,

Doğruya doğru derken eğriye çıkmış adın,

Değil mi ki kötüler kadı olmuş Yemen' e

Vazgeçtim bu dünyadan, dünyamdan geçtim ama,

Seni yalnız komak var, o koyuyor adama.

William SHAKESPEARE

Gerçeküstücülük

2008-01-17T15:25:00.000+02:00

1920'lere doğru başlayan edebiyat ve sanat akımıdır. 1917'de şair Apollinaire, «gerçeküstücü dram» diye nitelenen bir oyunu (Tiresias'ın Memeleri) sahneye koydu. Böylece Paris'te Birinci Dünya Savaşı'nın ertesinde, gerçeküstücülük akımı başladı. Savaşın saçmalığına ve burjuvazinin tutumuna başkaldıran üç genç ozan, Louis Aragon (doğ. 1897), Andre Breton (1896-1966) ve Philippe Soupault (doğ. 1897), toplumu, onun ahlâk değerlerini, estetik geleneklerini, akla ve mantığa güvenini altüst etmeğe karar verdiler.

Gerçeküstücüler gerçek dışı (fantastik), alışılmadık ve yıkıcı kaynaklardan yararlandılar. Ortaçağ'daki büyü ve mezhep sapkınlığından, Jerome Bosch'un ve Goya'nın cehennemlerinden, romantizmden. Kara Afrika, Okyanusya, Amerika halk sanatlarından esinlendiler; Douanier Rousseau'nun resimlerini, Lautreamont ve Rimbaud'un şiirdeki hezeyanlarını, Alfred Jarry'nin tiyatro alanında başkaldırışını sevdiler.Marx'a ve devrimci Rusya'ya hayran oldular. Freud'un izinden giderek çocukluk, bilinçaltı ve çılgınlık dünyasına daldılar.

Nükte ve alayı işleyerek ready made'i, yani ressam Marcel Duchamp'ın (1887-1968) sanat eseri diye imzasını attığı o, «hazır» eşyanın (bir tabure ve bir bisiklet tekerleği) yan yana konuşunu keşfettiler.«Gerçeküstücülük Bildirisi»nin yazarı Fransız şairi Andre Breton, Aragon ve Soupault ile birlikte, bu akımın kurucusu ve «piri» oldu.

Gerçeği AşmakAdından da anlaşılacağı gibi, gerçeküstücüler, gerçeği aşmağa, görünüşün de ötesine geçmeğe çalıştılar. Rüyanın her şeyi yapabilecek güçte olduğuna, bilinçaltının mantık karşısındaki üstünlüğüne inandıklarından, her olanağa başvurarak yasakları altüst etmeğe, bile bile şaşırtıcı davranışlarla insanların huzurunu bozmağa giriştiler. Bir avizeye asılarak edebi bir toplantıyı baltaladılar, şaşkın bir seyirci kitlesi önünde, sahnede miyavlayıp, durup dinlenmeden el sıkıştılar, canlı örümcekleri yediler, Sorbonne'da, bir ayaklarını süt kovasına batırarak, orduya, cezaevlerine, üniversitelere, dine karşı ağızlarına geleni söyleyerek konferanslar verdiler. Rüyalarını yazdılar, emir üzerine uyuma ve kendinden geçmiş haldeyken konuşma talimi yaptılar.1920 yılında Breton ile Soupault'un birlikte yazdığı Magtietik Alanlar'ın yayımlanışı, otomatik yazının icadı oldu. Edebi eser kavramını reddederek ortaklaşa metinler yayımladılar.

Rastlantı, onlar için, tükenmek bilmeyen bir esin kaynağıydı: gazetelerden kesilmiş başlıkları ve harfleri birleştirerek bir şiir yaratıyor, karmakarışık malzemeyi birbirine yapıştırarak bir tablo veya bir heykel yapıyorlardı.Güven verici olmayan, üstelik seyirciyi tedirgin ederek «yaşamın bağrına sokan» bir güzellik aradılar. Andre Breton gibi, rasgele olan, durmadan kuşkuya düşen, «çılgın bir aşk»ın arayıcılığına koyuldular.Harikalar Alemine Açılan Bir Kapı 1924 yılında Andre Breton, Gerçeküstücülüğün Bildirisi'ni yayımladı: hayatın sorunlarını çözümlemek için harikaya ve hayal gücüne başvurdu.O tarihten beri, bu akım bütün ülkelerden pek çok sanatçıyı, özellikle ressamlarla ozanları peşinden sürükledi. Bunlardan Marcel Duchamp, resim sanatından vazgeçerek, kendini satranç oyununa verdi; Max Ernst (1891-1976), yapıştırmalar'ı icat etti; Picabia (1873-1953) dişli çarklardan oluşan garip, hayali makineler yarattı; Andre Masson (doğ. 1896) ise, kendini otomatik resme verdi. İtalyan De Chirico (doğ. 1888), İspanyol Picasso, Salvador Dali (doğ. 1904), Belçikalı Rene Magritte (1898-1967) ve Paul Delvaux (doğ. 1897) görünüşte hiç bir mantığı olmayan öğeleri bir tuvalde biraraya getirerek irkiltici bir rüya ve doğaüstü atmosferi yarattılar. Amerikalı Man Ray (doğ. 1890) fotoğraflarla alışılmadık kurgular yaptı.

Gerçeküstücü edebiyat ve şiiri özellikle Fransız yazarları temsil ettiler: Antonin Artaud (1896-1948), Robert Desnos, Paul Eluard, Rene Char (doğ. 1907), Aragon. İspanyol Luis Bunuel (doğ. 1900) garip bir sinema yarattı (Bir Endülüs Köpeği, Altın Çağ).Hep CanlıAma topluluk çok kısa bir süre içinde bölündü: Aragon ve Eluard gibi bazıları siyasal bir amaca (komünizm) yönelmek isterken, bazıları buna yanaşmadılar. Andre Breton, ölümüne kadar çağımızın bütün edebiyat, sanat ve felsefe tarihini etkilemiş bulunan bu akımın değişmez ve uzlaşmaz «baba»sı olarak kaldı.

Gerçeküstücü anlayış günümüzde de birçok ressam ve ozanla sürüp gitmektedir. Bu anlayış özellikle yaşama ve düşünme tarzımıza damgasını vurmuştur: duvarları süsleyen afişler, bizi büyüleyen garip nesneler, değişme tutkusu ve gençliğin yerleşmiş düzene karşı ayaklanması bunun açık belirtileridir. Dada Akımı Gerçeküstücülüğün kökeni, 1916 yılında Zürich'te Tristan Tzara (1896-1963) tarafından temelleri atılan Dada akımıdır. Bu ad, bir grup ressam ve yazar tarafından (Tzara, Hans Arp, Picabia, Marcel Duchamp, Max Ernst) geleneksel toplum, sanat ve kültüre başkaldırdıklarını göstermek üzere seçilmiştir. Özellikle, Almanya ve Fransa'da etkinlik gösteren Dadacılık, «sözsüz şiir» ve yapıştırılmış kâğıtlardan oluşan deseni yarattı. Ama çok geçmeden, yıkıcılık tutkusu kendi üstüne yöneldi ve akım «patlayarak» gerçeküstücülüğü doğurdu. Nefis Kadavra. Gerçeküstücüler çok nükteli bir oyun icat ettiler: oyunculardan her biri eline bir kâğıt alır; bir cümlenin ilk sözcüğünü ötekilere göstermeksizin yazar. Sonra herkes kâğıdı katlayıp soldaki komşusuna geçirir ve sağdaki komşusunun kâğıdını alıp üstüne başka bir sözcük yazar.Böylece tur tamamlanıncaya kadar devam edilir. Bu oyunda elde edilen ilk cümle şu olmuştu: «nefis kadavra yeni şarabı içecek», oyunun adı da buradan gelir. Bu oyun, herkesin bir parçasını yapacağı bir desenle de oynanabilir. Böylece yaratılan «eserin» bütünü, çoğu zaman şaşırtıcıdır!

WOUNDED KNEE MASSACRE

2008-01-14T22:15:00.000+02:00

Takvimler 1890 yılının kışını gösterdiğinde, Kızılderili halkının acı hatıralarla dolu tarihinde en dramatik olay, YARALI DİZ (WOUNDED KNEE) katliamı ile karşılaşmaktayız. 1890'da Kızılderililer arasında "Hayalet Dansı" olarak adlandırılan ve kendilerini beyaz adamın esaretinden kurtaracak bir kahramanın geleceğini temsil eden bir dans yaygınlaşır. ABD hükümeti bu dansın, Kızılderili halkı arasındaki özgürlük duygusunu tekrar alevlendirmesinden çekinir ve dansın icrasını yasaklar.Teton Siouxlarının reisi büyük savaşçı ve önder "Oturan Boğa (Sitting Bull/Tatanka İyotanka)"nın öldürülmesinin ve Hayalet Dansının Kızılderililer arasında meydana getirdiği heyecan, son özgür Kızılderili kabilesi olan Minneconjoi Siouxlarının, Koca Ayak (Big Foot)'ın önderliğinde, kendilerine ABD hükümeti tarafından zorunlu iskanları için tahsis edilen Pine Ridge kampından ayrılmalarına yol açar. Wounded Knee Deresinde, Big Foot önderliğindeki 400' üaşkın Kızılderili, beyaz askerler tarafından sıkıştırılır. Askerler tarafından kuşatılan Kızılderililer Hayalet dansını icra etmeye başlarlar. Askerler, Kızılderilileri dans etmemeleri ve ellerindeki silahları teslim etmeleri yönünde uyarırlar. Beyaz askerler ile görüşmeyi talep eden Big Foot kan dökülmemesini ister ve kampa beyaz bayrak çektirir. Görüşme talebini red eden hükümet ordusu, hücum emri verir ve tek suçu geleneksel danslarını icra etmeyi ve ataları gibi geniş ovalarda yaşamayı istemek olan 300'den fazla, yaşlı, çocuk, ve kadın Kızılderiliyi katleder. Big Foot da katliamda ölenler arasındadır. Wounded Knee Katliamı , bugün Kızılderili halkı için çok acı bir hatıradır. Özgürlüklerinin, milli şuurlarının bayraklaşmış bir abidesidir. Zira, Wounded Knee Katliamı, beyaz adama karşı Kızılderili direnişinin beyaz adamın kanla yazdığı tarihlerindeki en son halkasını oluşturmaktadır.Wounded Knee katliamı ile ilgili olarak, katliamı yaşayan bir Kızılderilinin (Kara Geyik) sözlerine kulak verelim."O zaman kaç kişinin öldüğünü anlayamamıştım. Şimdi kocamışlığımın şu yüksek tepesinden gerilere baktığımda yerde birbirleri üzerinde yığılı duran boğazlanmış kadınları ve çocukları, hala o genç gözlerimle görebiliyorum. Ve orada, o kanlı çamurun içinde bir şeyin daha öldüğünü görebiliyorum. Evet, bir halkın düşü öldü orada. Güzel bir düştü evet... Sonra, bir ulusun umudu kırıldı paramparça oldu. Artık yeryüzünün merkezi yok, ölüp gitti kutsal ağaç."Bugün Wounded Knee Deresi Vadisinde Bir Anıt Mezarlık bulunmaktadır. Kızılderililer ömürlerinde en azından bir defa burayı ziyaret etmektedirler. Mezarlıklara ve ağaçlara renkli çaput ve iplikler bağlarlar.

NİNOVA

2007-12-09T09:28:00.000+02:00

"Yunus'a Rabbin su sözü geldi: Kalk, Nineve'ye, o büyük sehre git... Ve Yunus kalkti ve Rabbin sözüne göre Nineve'ye gitti. Nineve çok büyük bir sehirdi; genisligi üç günlük yoldu. Ve Yunus sehre girmege basladi, bir günlük yol yapti ve çagirip dedi: Daha kirk gün var ve Nineve yikilacak... Rab dedi... Nineve için, o büyük sehir için acimiyayim mi?Kitab-i Mukaddes'teki birçok mesele konu olan "eski günlerden beri sularin havuzu" diye nitelenen uygarliklarin besigi, görkemli bir sehir. "Ates orada seni yiyip bitircek; kiliç seni kesip atacak" sözleriyle Tanrinin gazabina ugramis lanetli sehir; Ninova. Üç bin yil boyunca kusaktan kusaga gelmis bitmez bir efsane. (...)Insanoglunun en eski hayali Sark'taki Eden, yani Cennet Bahçesi, tüm Yukari Mezopotamya'yi sulayan bereketli Firat ve Dicle, daglarin arasindan kavisler çizerek akan Zap ve Habur, üç yüz arsin uzunlugunda, elli arsin genisliginde ve otuz arsin yüksekliginde olan Nuh'un gemisi, Tanri'nin gazabina ugramis insanoglunun bir tufanla yokolmasi, yedi ay, on yedi gün boyunca hep sular üstünde kalan ve sonra Cudi'nin doruklarina inen insan ve hayvan soyunun kurtaricisi gemi, agzinda yeni koparilmis bir zeytin yapragiyla gemiye dönen güvercin, çogalmaya baslayan Nuh soyu, Nuhogullarinin kurdugu sehirler, Babil, Ur, Erek, Akkad, Kalne, Asur, Kalah, Reseni ve Ninova. (...)Üç bin yillik bir tarihi içeren tüm bu merak, arastirma ve gezilere son noktayi koyan, Ninova'yi yeniden tarih sahnesine çikaran ve bir efsaneyi gerçek bir tarih haline getiren Austen Henry Layard oldu. Rivayetlerin gizemli seslerine siginarak, el yordamiyla bulunan ve büyük serüvenlerle Ingiltere'ye, British Museum'a tasinan o insanlik hazineleri, çagdas arkeolojinin de temellerini olusturdu.Layard bize sunu ögretti; harabelerden yükselen sesler bize ait geçmisin sesleridir. Geçmisin seslerini duymayan, gelecegin sesini duyamaz.Harabelerden yükelen seslerin kaybi, vicdani ve ahlaki çöküntüdür.

- Mehmet Uzun

SIFIR

2007-11-12T16:05:00.000+02:00

zaman sıfırlandı. gece yarısı 00:00. sıfır noktasında aşklar başlar, mesafe sıfır. sorunlar sıfırlanınca üzüntüler sıfır olur. sıfırla başlar her şey, sıfırdan başlar...

en sevdiğimize herhangi bir rakamın arkasına dizdiğimiz sıfırlarla ifade ederiz sevgimizi. sıfırdan severiz, sıfırdan umutlanırız. sıfırdan doğar; sıfırdan büyür; sıfırdan ölürüz.

sıfırdan sayarız tarihi, öncesini ve sonrasını; sıfırdan önce çok sevdik; sevgimizi mağara duvarlarına yazdık, kap kaçağa işledik, taşa yonttuk. sıfırdan sonra daha çok sevdik, sevgimizle sevdiğimizi esir aldık. sevgimizden şehirler kurduk, zindanlar inşa ettik, sıfırdan sonra sevdiğimizi ve sevgimizi içimize değil yaptığımız zindanlara hapsettik. sıfırdan sonraydı sevgimizi altınla takas ettiğimiz, durmadan savaştığımız, kan döktüğümüz.

çok sonraydı secdeye kapandığımız.

gecenin sıfır noktasında uyandık puslu uyuklamalardan, sıfırla buluştuğumuz bir günün sonunda elimizde sıfır yaşananla, geceyle aramızda sıfır mesafeyle kendimize yaptığımız sıfır savunmalarla, adeta sıfırlandık, tükendik....

her aşkın sonunda "elde var sıfır" diyerek yaşamayı sıfır severek ve hala onu çok severek yaşamayı sürdürerek sıfır çıkarla, sıfır mutlulukla ve bir rakamın ardında çok sıfırla acı çekerek sıfır nefes almak yine de.

sınavda sıfır alarak öğretmenimizin gözünde sıfırlandık. sıfırla öğrendik sayı saymayı, sıfırdan öğrendik. sıfırdan öğrettiler hayatı, sıfırdan dünyayı; ekvator sıfır dereceydi, başlangış meridyeni sıfır. aynı rakamı birbirinden çıkardığımızda sıfırı elde ederdik. sıfırla topladığımızda değişmezdi sayılar, değişirdi hayatlar, umutlar, sevgiler ve aşklar...

yüzde sıfır bir ihtimalle mutlu olacağımızı bile bile sevdalandık ve bunu "sevda" anladık.

sıfır hataya rağmen sıfır hayatlarımız oldu.

İSMAİL İLİŞ

Yuvadaki Şeytan

2007-11-06T18:28:00.000+02:00

Genelde Kafka'nın sevgilisi olarak tanınan Milena, II.Dünya Savaşı öncesinin Orta Avrupa kültürünün önde giden entelektüellerinden birisiydi. Yaşamının tümünü gerçek bir varoluşçu olarak geçirdiği gibi, gerçek bir varoluşçu olarak da öldü. Zamanın Prag'ının önde giden sosyalist gazetecilerinden biri olan Milena Jesenka'nın Tribuna gazetesinde yayımlanmış 1930 tarihli, Yuvadaki Şeytan adlı makalesi.
Yuvadaki Şeytan
Milena Jesenka (1896-1944)

Bizlerin bugünkü evliliklerimizin tümünün -veya-, hiç olmazsa çok büyük bir kısmının- mutsuz olduklarının iddia edilmelerinin nedeni nedir ki? Sual günceldir ve ciddi kaynaklara göre, koca bir edebiyat bu konu etrafında odaklanmıştır, ciddi olmayan kaynaklara göre de , konu five o'clock tea'lerin dedikodularının merkezini oluşturmaktadır. Konu, her yüzü ile, monden gevezeliklerin olduğu kadar felsefe denemelerinin de ilgi odağıdır, biz gazeteciler ise güncel olan bu konu ile ilgilenen ne ilk ne de son kişi olacağız. Vurgulamak isterim ki , bu konu beni gerçekten hep şaşırtır. Bu durum, evliliklerin mutsuzluklarının nedenini bilmediğimizden kaynaklanmış değildir. Benim, esas olarak , kendime hep sormakta olduğum soru, evliliklerin neden mutlu olmalarının gerekliliğidir. Zira, işin esası, budur! İki varlık... iki küçük insan larvası...Yalnız, umutsuzluklarla karşı karşıya bırakılmış, kaçışı olmayan bir varoluşun mateminde... Ürkütürcesine kocaman ve korkunç dünyamızda iki ufacık insan, sabahın dokuz buçuğunda bir apartman dairesinde kapalı... aynı soyadı, aynı beklenti ve aynı yazgı içinde kapalı iki zavallı... Ve, bunların sade ve sade ikisi oldukları için mutlu olmalarını mı beklersiniz? Bana göre mutlu olmaları umudu ile birbirleriyle evlenen iki kişi, en azından bu kararı vermiş oldukları anda dahi mutlu olma şansına sırtlarını çevirmiş durumdalar. Evlilikte mutluluğu amaçlamak, iki milyona otomobil ya da asalet ünvanı elde etmeyi amaçlamaktan farklı bir şey değildir. Kesin olan tek şey, hesap ile sayıların aşk konularında daima öç almakta olmalarıdır. Başka türlü hareket etmelerinin imkansızlığının bilincinde olduklarında, bu iki kişinin evlenmesinde tek neden, her ikisinin de diğerinin yokluğunda yaşamanın imkansız olduğunu görmeleridir. Bu, olabilir; en ufak bir romantizm, en ufak bir duygusallık, en ufak trajik bir öğe olmaksızın.... Bu, her gün olabilir... Aşk veya diğer herhangi başka ne ad verilirse verilsin, bu dünyanın en güçlü ve de en farklı duygusudur. Ne var ki , pek çok kişi, yaşamları süresince bundan kaçınır ve de bunu reddeder. İki kişi, birlikte yaşamaları için evlenirler. Evet... Bu husus kocaman, olağanüstü bir şeydir; ancak, neden buna mutluluğun da ilave olması beklenir? Ama, neden insanlar gerçeği süslerden arındırılmış olarak görmek istemezler? Neden yaldızlanmış yalanlar ararlar? Neden ne kendilerinin, ne dünyanın, ne doğanın, ne göğün, ne yazgısının ne de yaşamın kendilerine veremeyeceği ve kendilerinin de beklememelerinin gerektiği, gerekeceği bir şeye bağlanırlar? Neden gerçeğe, dünyaya ait bir anlaşmaya, mutluluk gibi bir romantik fantezileri de eklemeye çalışırlar? Neden karşısındakinden, senin veremeyeceğin şeyi vermesi istenir? Neden, ortak yaşam gibi öylesine büyük, öylesine ciddi, öylesine derin bir olaya "mutluluk vermek" gibi zorlamalar da yapılır? Şayet bizler, evlenmeden önce düşünmeye vakit bulamadığımız bazı konuları hesaplayabilirsek... Mesela, ortak yaşamın tek yaşamdan kolay değil de, daha güç olduğunu... Kolaylıkların tümü yalnız yaşayanlara verilmektedir... Nispi bir sorumluluk, özgürlük, aklımıza estiğinde Avustralya'ya gidebilmek gibi başınıza buyruk olma... Bağlandıktan sonra, size verilmeyen her şeyden vazgeçmeniz gerektiği için de, evlilik çok zordur. Ve işte bu nokta, bugünkü evliliklerin özellikle üstüne çarpıp parçalandıkları temel nedendir: İnsanlar, yetinmek zorunda kalacakları ile vazgeçmeleri gerekecek olanlar arasında doğru-dürüst seçim yapmadan, yahut, başka bir deyimle, vazgeçecekleri hakkında tam bir karar varmadan evlenirler. Karşındakini tanımak kadar güç bir şey yoktur. Birisini ilk kez olarak, yarım saatlik bir konuşma sonunda tanıyabilmenize karşılık, aynı kişiyi ikinci kez olarak ancak on yıllık bir beraber yaşamdan sonra tanıyabileceğinizi söylersem, abartmış olmayacağımı zannediyorum. Aynı şekilde, evlenmelerinden önce iki kişinin birbirleri hakkında ve her birinin kiminle evlenmekte olduğuna dair bir fikir sahibi olmalarına olanak olmadığı kanaatindeyim. Keza karşılarında bulunan bir kimsenin tüm hareketleri, fikirleri, coşkuları ve inançları ve de şüphe ve katiyetlerini bilseler dahi, daha henüz çoraplarını, uykulu gözlerini, sabahları dişlerini fırçalamalarını veya gargara yapmalarını, bir garsona bahşiş bırakma tarzlarını bilmemekteler. Zira, biri bizi derinliklerde aldatabilirse de, yüzeysel alanda hiçbir zaman aldatamaz. Aynı şekilde, bir evlilik bin bir beklenti yıkımı tehlikesini beraberinde getirdiği gibi, önceden kabullenmekten başka herhangi bir kurtuluş simidinin bulunmadığı beraber yaşamın doğurduğu bulutları da getirir. Beraber yaşama, aşk adına, karşısındakinin içsel değişikliklerinin yumağında ki her şeyi, milliyetini, politik ve dinsel görüşlerini ve daha bir çok şeyi affetmemizi ister. Bu konuda biraz daha ileri gidersek, karşımızdakinin ufak tefek hatalarını da affedelim. Karenina'vari bu modern histeriden kendimizi kurtararak hoşgörülü bir gözle bu kanat gibi duran kulaklara, kocaman bağlanmış şu kravata bakalım. Herkesin, kendi içinde kendine özgü bir dünyası vardır; o dünya ne kadar kendine özgü ise o kadar tamdır; yetileri ve yetenekleri sayıca ne kadar az ise, onlara o kadar derin ve gerçek anlamda sahiptir; ve şayet tek bir yeteneği varsa, o yeteneği herkes tarafından makbul ve değerli sayılır. Ve, sarışın olan birisinden haftada iki gün esmer olmasını istemeyeceğimiz gibi, aynı şekilde boş kafalı bir ukaladan shimmy dansını sevmesini, bir aptaldan Kierkegaard'ı anlamasını, bir ressamdan matematik ile ilgilenmesini, melankolik bir kimseden şansonetlere katılmasını, yalnız yaşayan birinden gece toplantılarını tertiplemesini de isteyemeyiz. İşte size; insanların bir türlü anlayamadıkları basitin basiti bir hesap. Genelde, kişiliklerinin derinliklerine kadar inseler de, evliliğin esasının, karşılarındakinin, kendini olduğu gibi görme hakkına kadar varan kişiliğine katlanma olduğunu görmezler. Zira hesabın sonunda, daima karşısındakinden beklenen bir kendinin olma durumunun kabülü mevcuttur. Burada, "buna rağmen"ler söz konusudur. Ve, bizleri mutsuz edenler de hep o "buna rağmenler"dir. Beni, insanların cinsel, ekonomik, sosyal ya da erotik gereksinimlerini karşılayabilmeleri için beraber yaşadıklarına inandıramazsınız! İnsanların beraber yaşamalarının tek nedeni, yanlarında birisinin bulunması ihtiyacından başka bir şey değildir; dünyanın bu boşluk ve yalnızlığında , kendilerinin tüm zaaf ve hatalarına rağmen kendilerinin var olmalarını kabul ve tasdik edecek birisinin bulunmasından başka bir şey değildir; cürümden, öç almaktan, kötü düşünceden, adaletten, vicdan azabından kaçabilmeleri için yanlarında bir diğer kişiyi bulundurmak ihtiyacından başka bir şey değildir. Zira, gerçekten, bir ev, bir "yuva"nın "koruma amacı"ndan, dünyaya karşı ve özellikle içsel "ayna"ya karşı "koruma"dan başka herhangi nihai ve kutsal bir amacı olabileceğini düşünebilir misiniz? Bir erkeğe bir kadının ve de bir erkeğin bir kadına yapabileceği en büyük lütuf, çocuklara gülümseyerek söylenen bir cümleyi söylemektir; "Seni hiç terk etmeyeceğim!" Bu söz, "ölüme kadar seni seveceğim" veya "ebediyen sana sadık kalacağım"dan farklı değildir. Başkasına karşı namus, gerçeğe bağımlılık, ev, sadakat, karar, dostluk, aidiyet gibi kavramların tümü bu ufak cümlenin içindedir. Şu zavallı mutluluğa karşı sürülen, yerine getirilmesi olanaksız vaatlerdir. Kısacası, kanımca, evliliklerimizin böylesine mutsuz olmalarının nedeni işin kolayına kaçmakta olmamızdır. Çünkü, tutulmayacağı bilinen ve tutulmayacağı için de bir yıl sonra valizlerin toplamasına neden olacak vaatleri kabul etmemiz kolayımıza gelmektedir. Bunun yerine, tutulabilinecek ve dolayısıyla uzun süre tutulacak şeylerin vaadi hem daha kolay, hem daha dürüst olur, diye düşünüyorum. Tüm bu hayali derinlikler, ileride rastlanacak ve seviyeli bir davranışı gerektirecek ilk gerçek güçlük karşısında kırılıp bin parçaya ayrılacak iddialardır. Neden insanlar, hiçbir zaman bir portakal veya bir menekşe demetini, yeni bir kalemi veya bir kese İzmir üzümünü getirip hediye etmeyecek kadar "ilgisiz ve uzak" kalmayacakları vaadinde bulunmazlar ? Neden insanlar, evlenme gecesinin ertesinde ve ondan sonraki sabahlarda sabun ve su kokuları içinde ve doğru-dürüst giyinmiş olarak kahvaltıya ineceklerine dair söz vermezler? Neden insanlar, kızgınlıklarını böylesine aşağı-pis-iğrenç davranışlarla göstereceklerine, kızgınlıklarını açık ve hatta darbelerle dahi olsa daha seviyeli bir şekilde gösterecekleri vaadinde bulunmazlar? Neden insanlar, diğerine ve onun çıkarlarına kendilerinin sanat tarihi, futbol veya kelebek avına verdiklerinden fazla önem verecekleri vaadinde bulunmazlar? Neden insanlar, karşılıklı olarak, birbirlerinin susma özgürlüğüne, yalnız kalma özgürlüğüne, herkesin kendine ait bir odası olma özgürlüğüne saygı gösterecekleri vaadinde bulunmazlar? Neden insanlar mutluluk gibi gerçekleşemeyecek laflar peşinde koşacaklarına, yukarıda sözünü ettiğim o hiçbir zaman yerine getirilmeyen, ancak çok önemli olup yerine getirilmesi mümkün olan "ufak-tefek şeyler"in vaadinde bulunmazlar? Evliliğin bir anlamı olması için, mutluluk beklentisinden çok daha geniş ve gerçek bir temel üzerine oturtulması gerek. Oh , Tanrım! Azıcık acı, azıcık ıstırap, azıcık mutsuzluktan neden böylesine korkuyoruz? Hiç olmazsa, bir kez, açık bir gecede yıldızlarla bezenmiş bir göğün karşısında, tam bir içtenlikle kendimizi tümüyle vererek beş dakika için oturmayı deneyiniz. Veya, vadi ve ovaları gökten bakarcasına seyredeceğiniz birkaç dağa tırmanın. Ve, o hallerde, anlayacaksınız ki, mutluluk serabı yerine yaşamın önemini kavrayabilmeniz için tek bir an dahi yeterli olacaktır. Mutluluk! Sanki, mutluluğu ve mutlu olmayı kendimizden, kendi içimizden başka herhangi bir yerde bulabilirmişiz gibi... sanki, mutlu olma yeteneği yazı yazma, şarkı söyleme veya siyaset yapma yeteneği gibi gerçek bir yetenek değilmiş gibi! Bir kişiye arzulamakta olduğu her şeyi veriniz... Kendisini aşkla, hediyelerle, ayrıcalıklarla... isteyebileceği kadar her şeyle doldurunuz... Ve bunlara rağmen, o gene mutlu olmayacaktır. Bir başkasını her tarafını kanatıncaya kadar dövünüz... ve, belki de o kişi yolda taze, nemli, yeşil yapraklarla bezenmiş ve güzelim bir kırmızılıkla dolu bir havuç yığını görüp mutlu olacaktır. İki yaşam şekli mevcuttur. Birisi, sana düşen payı, onu tanımadaki ve de kaybetmede ki imkanlarla imkansızlıkları ve mutluluklarla mutsuzlukları ile dürüstçesine ve cesaretle, tüm cömertliği ve alçakgönüllülüğü ile kabul etmek ise de; diğeri, yazgısını aramak ve elde etmek üzere yola çıkmaktır. Ne var ki, bu ikincisinde insanlar sadece güçlerini, zamanlarını, hayal ve umutlarını, içgüdülerini kaybetmekle kalmayıp kendi öz değerlerini de kaybederler, fakirleşirler... Bunların gelecekleri, daima dünlerinden kötü olacaktır.
Çeviri: Dr. Kriton Dinçmen

aforizmalar

2007-11-03T20:42:00.000+02:00

"Çevremizdeki acıları bizim de çekmemiz gerekmektedir. Hepimizin ortak bir vücudu yoktur, ama ortak bir büyümesi vardır: bu ise, şu ya da bu biçimde acılar içinden çekip götürür bizi. Nasıl ki çocuk belli bir gelişim sonucu yaşamın tüm evrelerinden geçer(her evrede, istek ve korku bakımından bir önceki için erişilmez görünür aslında), yaşlanır ve sonunda ölürse, biz de bunun gibi(insanlıkla aramızdaki bağ, kendimizle aramızdaki bağdan güçsüz değildir) yaşadığımız dünyanın tüm acılarından geçerek gelişiriz. Bu konuda adalete yer yoktur, acılardan ürkmeye ya da acıları üstünlük diye yorumlamaya yer yoktur."

"Yok, edilmez bir tek şeydir; her insan tek başına bu yok edilmezdir; beri yandan, bütün insanlarda ortak özelliktir yok edilmez; dolayısıyla, insanları birbirine bağlayan eşsiz bir bağ bulunmaktadır."

“Doğru yol gergin bir ip boyunca ilerler; yükseğe değil, yerin az üzerine çekilmiştir ip. Üzerinde ilerlemekten çok insanı çelmelemek için çekilmiş gibidir.”

“Kusurların hepsi, sabırlı olamamak, çalışılan İşteki kurallara uymaya İŞİ başarmadan önce boş vermek ve çıkacak dertleri sözde bir barikatın ardına hapsetmektir.”

“İnsanın asıl olarak iki günahı vardır, diğer günahlar bunlardan kaynaklanır: Sabırsızlık ve tembellik. İnsanlar sabırsızlıklarından dolayı Cennet'ten atıldılar, geri dönemeyişleri de tembelliklerinden. Günahlarının sayısı tektir belki: Sabırsızlıktan atıldılar, yine sabırsızlıktan geri dönemiyorlar.”

“Ecel köprüsünden atlayanların çoğunun gölgeleri, ölüm ırmağının çırpıntısına dokunup geçer; neden denirse, ırmak bu dünyadan öte yana doğru akar ve hala bu dünya denizlerinin tuzunu taşır. Irmak İğrenerek kabarır birden, akıntı tersine döner, ölüler yaşamın İçine kusulur. Ne var ki, ölüler mutludur, öfkeden kudurmuş ırmağı teşekkür ezgileriyle, yumuşacık severler.”

“Bir noktadan sonra vazgeçmek olanaksızdır. Erişilmesi gereken nokta da, orasıdır.”

“İnsanın gelişiminin son noktasına varacağı an, daima bir yinelenme içindedir. Devrimci öze sahip düşünsel devinimlerin, geride bırakılan her şeyin anlamını yitirdiğini söylemeleri, bu yüzden doğrudur, çünkü o anda bile, gelişimini tamamlayan tek bir şey yoktur.”

“Savaşmaya davet, Kötü'nün sahip olduğu en çekici silahtır. Bu kadınla savaşmaya benzer, sonu yatağa çıkar.”

“Sayısı belirsiz itin anası, çocukluğumda en değerli şeyim olsa da şimdi az çok çürümüş bedenli, hala peşimden bağlılıkla seğirten, onu tekmelememek için yavaş adımlarla geri kaçtığım, nefesinin kokusuna bile katlanamadığım berbat kokan bir kancık; ne var ki, zıddına davranamadığım sürece, şekilsiz bir gölge olarak serpildiğini izlediğim kuytuya çekiyor, paramparça ediyor beni, üzerime çıkıyor ve artık üzerimde, bunu bir onur saymaktan emin olamasam da, dili elimde, bende sona eriyor.

"Burnu Kaf dağında A'nın, İyi'nin peşinde epeyi yol aldığı zannında, neden denirse, çekiciliğinin her geçen an arttığına inandığından, her geçen an daha çok ayartıyla karşılaştığını duyumsuyor, üstelik bu ayartıların şu ana dek hiç bilmediği köşelerden saldırdığını sanıyor. Nedir, asıl neden, içine yerleşen büyük şeytan ve onun hizmetine koşuşturan sonsuz küçük şeytanların varlığıdır.”

“Bir elma, biri diğerinden değişik görünümlere sahip olabilir: Kafasını uzatıp masanın üzerindeki elmayı görmeye çalışan çocuğun görüşü ve bunun yanında, hiç sakınmasız, elmayı yanındakine verebilen evin efendisininki.”

“Ölüm arzusu, bilgeliğe kavuşulduğunun ilk belirtisidir. İçinde bulunulan yaşam katlanılmazdır, başka bir yaşam ise, ulaşılmaz. Ölmek isteğinin eklentisi utanç biter artık; nefret edilen eski hücreden alınıp, ilk iş olarak nefret edeceği yeni hücresine geçmeyi arzular, bunun için yalvarır. Eski inançların tortuları da bu düşüncede etkilidir; yeni hücreye nakledilirken efendi ortaya çıkacak, mahkûma göz ucuyla bir bakacak ve karar verecektir: ''Bu adamı yeni hücreye götürmenize gerek yok, artık benim yanıma geliyor o.”

“İlerlediğim yol dümdüz olsaydı, ilerlemek için tüm çabalarıma rağmen geriye doğru hareket etseydim, çaresizlik bu olurdu; ama sen, aşağıdan da ayırtına varabileceğin gibi, dik bir yokuşu çıktığına göre, adımlarının geri geri gitmesi, kayman, tırmandığın yerin dikliğinden kaynaklanabilir, eğer böyleyse umutsuzluğun zamanı değildir.”

“Sonbaharda yollar gibi: Süpürüp temizliyorsun, az sonra kurumuş yapraklarla kaplanıyor üzeri.”

“Bir kafes, kuş aramaya çıkmış.”

“Buraya ilk kez geliyorsun: Alınan nefes bile değişik, yanındaki yıldız, güneşten bile çok ışıldıyor.”

“Eğer üzerine çıkmadan inşa edilebilseydi, belki de, Babil Kulesi'nin yapılması yasaklanmazdı.”

“Kötü, sizi ondan gizli saklı bir şeyler kotarabileceğinize inandırmasın.”

“Sunağa saldıran parslar, kutlu şaraptan içiyorlar; durmaksızın yineleniyor bu; sonunda beklenen bir olaya dönüşüyor ve ayinin bir parçası oluyor artık.”

“El, yapabildiğince sıkı tutar taşı. Olabildiğince uzağa atabilmek için sıkıca kavrar. Yol, işte o kadar uzağa götürür insanı.”

“Ders sensin, ne yazık ki, etrafta öğrenci yok.”

“İçinize sonsuz cesaret dolduran, gerçek düşmandır .”

“Üzerinde durduğun alanın, iki ayağınla bastığından geniş olamayacağını bilmek, mutlulukların en büyüklerindendir.”

“Alelacele koşup yaşama sığınmıyorsa insan, yaşamdan zevk alabilir mi?”

“Siperler sonsuz olsa da kurtuluş yolu tektir. Yinede kurtuluş olasılıkları siper sayısı denli çoktur”.

“Bir amaca rağmen, yol yok; yol diye adla duraklama anı.”

“Kötü davranmak bizden istenir; iyi davranmak ise, zaten içimizdedir.”

“Kötü'ye bir kez yol verdin mi, artık kendisine inanılmasını beklemez.”

“Seni Kötü'ye yol vermeye yönelten art niyetler sana ait değildir. Kötü'nündür.”

“Hayvan, kamçıyı efendisinin elinden öfkeyle kapar ve kendi efendisi olabilmek için kendi kendini döver, bilemediği, bunun efendisinin kamçısının ucundaki yeni düğümün gördürdüğü bir rüya olduğudur.”

“İyi, bir yanıyla rahatsız edicidir.”

“Arzulanma gem vuracağım diye çabalamıyorum. Arzulara gem vurmak, ruhumdan yayılan sonsuz ışık demetinin rast gele seçilmiş bir tanesinde etkin olma arzusudur. Eğer çevremde buna benzer yörüngeler çizmek zorundaysam, yapacağım en doğru şey, hiç harekete geçmeksizin, ağzım hayretten açılmış, büyük düzeni izlemektir sadece ve bu hareketsizliğin bana kazandıracağı econtrarioi güçten yararlanmak.”

“Kargaların savı, tek bir karganın tüm gökyüzünü yok edebileceğidir. Kuşkulanmak yersiz, nedir, bunun göklerle ilgili bir şey anlatmadığı kesindir, gökyüzü kargaların yokluğu demektir çünkü.”

“Din uğruna kendilerini feda edenler bedeni yadsımaz, zıddına, çarmıha layık görerek şereflendirirler; bu yüzden, düşmanlarıyla aynı biçimde düşünmektedirler.”

“Yorgunluğu, bir gladyatörün ölümcül kavgasından sonra yaşadığı yorgunluğu andırıyor , bir memurun odasının tek bir duvarına beyaz badana çekti.”

“Var olan sahip oluş değildir, sadece oluş, nefesini teslim etmeyi, boğulup gitmeyi uman oluştur.”

“Sorularımın neden yanıtsız kaldığına şaşardım eskiden, artık soru sorabileceğime olan güvenime şaşırıyorum. Nedir, gerçekten güvenmiyordum, sadece soruyordum.”

“Sahip olabildiklerin var, ne yazık ki, kendi varlığın yok iddiasına savunma olarak titriyorsun ve yüreğin atıp duruyor sadece.”

“Sonsuzluk yolunda bu denli hızlı ilerleyişine şaşan biri vardı, aslında yokuş aşağı son hız yuvarlanmaktan gayrisini yapmıyordu.”

“Kötü'ye borcunuzu taksit taksit ödeyemezsiniz, nedir, hep denenir bu. Büyük İskender, pek gençken ulaştığı utkulara, kurduğu yenilmez orduya, içinde büyüyen, dünyayı değiştirecek güce sahip olduğu duygusuna, tüm bunlara rağmen, Çanakkale'de durup boğazın beri yanına asla geçemeyebilirdi. Ne korkudan durmuş olurdu, ne kararsızlıktan ne de istencinin zayıflamasından, bunu yerçekiminin varlığıyla bile açıklayabilirsiniz.”

“Yol sonsuzdur, ne kısaltabilir ne de uzunluğuna yeni metreler ekleyebilirsiniz, yine de herkes çocuk kadar elini kullanarak ölçmeye çalışır onu. ''İlerlemen gereken yol, gerçekten de bu karış kadardır, senin hakkındır bu.”

“Sadece zamanı kavrayabilme yetimiz yüzünden Kıyamet Günü diyoruz o güne; aslında sıkıyönetim mahkemesidir o.”

“Şükrediyorum ki, dünyanın uyumsuzluğu, aritmetik uyumsuzluğa benziyor.”

“İğrenen ve nefret eden bir başı önüne eğmek…”

“Köpekler bahçede oynuyorlar şimdi, fakat avları, şu anda ormanda istedikleri denli hızlı koşsunlar, avlanmaktan kaçamayacaklar.”

“Gülünç olan, bu dünya için koşum takman.”

“Araban, ona koştuğun at ile doğru orantılı olarak, daha hızlı gider, bütünün köklerinden koparılması demek değildir bu, bunu söylemek olanaksızdır; ne var, koşumların parçalanması, işte o gerçekten özgür ve şen bir yolculuk olasılığıdır.”

“Almancada ''Sein''in iki anlamı vardır. “Var olmak'' ve ''Onun” olmak”

“Seçim hakkı tanınmıştı onlara: Kral ya da kralın habercisi olabilirlerdi. Her çocuk gibi, haberci olmayı seçti hepsi. Sadece haberciler vardır bu yüzden, dünya üzerinde gezer, kalmayan krallara ulaşamadıkları için, artık anlamsızlaşmış haberleri birbirlerine iletirler. Sefil yaşamlarına son vermeyi canı yürekten isterlerdi elbette, nedir, ettikleri bağlılık yemini ellerini kollarını bağlıyor.”

“İlerleme düşüncesine inanmak, gerçekten ilerlendiğine inanmayı gerektirmez. İnanabilmek için yetersiz olurdu bu.”

"A. büyük bir ustadır, tanığı Tanrı.”

“İçinde yok edilmesi mümkün olmayan bir şeye inanmadığı sürece, insan yaşayamaz; bu yok edilmesi mümkün olmayan şey de, ona duyulan inanç da daima gizli kalabilir. Kişisel bir tanrıya inanma, bu süreğen gizliliğin kendini gösterme biçimlerindendir.”

“Yılan aracılık etmeliydi: Kötü insanı ayartsa da, onun yerine geçemez.”

“Dünya ile savaşta, dünyanın tarafını tut.”

“Kimseyi kandırmamalı, giderek dünyayı kandırıp onu olası bir utkudan uzaklaştırmamalı.”

“Ruhsal evrenden başka bir dünya yoktur; duyular evreni diye adlandırdığımız şey, ruhsal evrenin kötülüğüdür ve o kötülük dediğimiz şey, sonsuz ilerleyişimizde bir anın zorunluluğudur sadece.”

“Dünya çok güçlü bir ışıkla eritilebilir. Zayıf gözlere katı gözükür dünya, daha zayıflara yumruk gibi, çok daha zayıflara ise utangaç; buna kanıp bakmaya kalkışanlara vurur ve devirir onları.”

“Her şey yanılsamadır: Olabildiğince az yorulmaya çabalamak, alışılmış olanın dışına çıkmamak, en aşırının peşine takılmak. İlk durumda, insan ona ulaşmanın yollarını kolaylaştırarak İyi'yi ve elindeki silahlan güçsüzleştirerek Kötü'yü aldatır. İkinci durumda, bu dünyanın işlerinde bile ele geçirilmeye değer bulmayarak aldatılır iyi. Son durumda, İyi ondan mümkün olan en uzak yere kaçınarak ve Kötü son noktasına dek ulaşılarak zayıflatılacağı umularak aldatılır. İçlerinden en yeğlenesi seçenek ikincisidir; çünkü her üç seçenekte de iyi aldatılırken, bu seçenekte, görünüşte de olsa, Kötü aldatılmamaktadır en azından.”

“Doğamız bizi onlardan uzağa atmasaydı eğer, asla başa çıkamayacağımız sorunlar vardır.”

“Olgular evreninin dışındaki şeyler için, dil ancak ima edebilir, nedir, az çok kesinlik taşımasa bile, asla kıyas yapamaz; çünkü, dil, olgular evreninde kaldığı sürece, mülkiyet ilişkilerini anlatır sadece.”

“Ancak ne kadar az yalan söy1erse, o kadar az yalan söylemiş olur insan, az yalan söyleme olanağı bulduğunda değil.”

“Üzerine yeterince basılmadığı için bel vermemiş bir merdiven basamağı, basamağın kendisi açısından, kimsesiz çatılmış bir tahta parçasından gayrisi değildir .”

“Kendini bu dünyadan uzağa sürgün eden herkes ötekileri sevmelidir, ötekilerin dünyasından da sürgüne gitmektedir çünkü. Gerçek, bu yolla insan, doğasının derinliklerini kavramaya başlar, elbette sevilir insan, fakat tek koşulla: Terazide sevilenle eşit çekmek.”

“Bu dünyada hemcinsini seven, sadece kendini sevene kıyasla, ne az ne de çok yanlışa düşer. Sorulması gereken tektir: İnsan hemcinsini sevebilir mi ?”

“Ruhsal bir evrenden ötesinin hiç olduğu düşüncesi umudumuzu söndürür , ne var ki, bize kesinlik de sağlar.”

“Sanat, Gerçek'in gözümüzü almasıdır: Geriye kaçan hilkat garibesi maskelere düşen ışıktır gerçek, ondan ötesi değil.”

“Cennet'ten atılma, aslında sonsuzluktur: Demem o ki, Cennet'ten atılma geri dönüşsüzdür, yeryüzünde yaşamaktan kaçış yoktur, yine de eylemin sonsuzluğu, sürekli Cennet'te kalabilme umudumuzu yenilemekle yetinmez, aynı anda, belki de oradan hiç ayrılmadığımız anlamını da taşır; bunu bilsek de bilmesek de.”

“Özgür ve yeryüzünde kendini güvende duyumsayan bir yurttaştır 0, dünyanın her yerine erişmesini sağlayacak uzunlukta bir zincire bağlıdır çünkü nedir, hiçbir şeyin onu yeryüzünün sınırlanandan öteye sürüklemesine izin vermeyecek uzunluktadır zincir. Fakat aynı anda, özgür ve gökyüzünde kendini güvenlikte duyumsayan bir yurttaştır 0, çünkü ilkinin benzeri, göksel bir zincire de bağlıdır. Yeryüzüne inmeye çalışınca göksel zincirin tasması asılı tutar onu, gökyüzüne çıkmaya mı kalkıştı, bu kez yeryüzü zinciri tutar. Ne var, tüm bunlara rağmen, elinde tüm olanaklar vardır ve 0, bunun ayırtındadır; giderek bu zincirlenişi, zincirle ilk tanışmasındaki hatasına bağlamayı yadsır.”

“Patenle kaymanın acemileri gibi koşuyor gerçeklerin peşinden, bu yetmezmiş gibi yanlış yerde alıştırma yapıyor.”

“Hane halkını kollayan bir tanrıya inanmaktan daha rahatlatıcı ne olabilir?”

“Kuramsal olarak tam bir mutluluk şansı var: İçimizde yok edilmesi mümkün olmayan .bir varlığa inanmak ve ona ulaşabilmek için çabalamak.”

“Yok, edilemeyen tek olandır; tek tek her insan yok edilemeyendir, nedir, tüm insanların ortak paydası da yok edilemezliktir; işte bu nedenle, insanları birbirine bağlayan, başka şeye benzemeyen bir bağ vardır.”

“Birbirlerine benzememelerine rağmen aynı insanda buluşan öyle algılar bulunur ki, aynı nesneye yönelirler; bundan çıkarılabilecek tek sonuç, aynı insanda değişik öznelerin bulunduğudur.”

“Kendi sofrasının kırıntılarıyla besleniyor; kendini doymuş duyumsuyor bir süreliğine, ne yazık ki, sofrada nasıl karın doyurulduğunu unutuyor, sonunda yerde yenecek kırıntı da bulamıyor.”

“Yok, edilmesi mümkün olanlar sadece Cennet'te yok edilebiliyorsa, bunun kesinliğine inanamayız; tam zıddına, yok edilemiyorsa, yanlış bir inanca saplanmışız demektir.”

“Sınavını insanlığa bakarak ver Şüphe edenin şüphesini. , inananın inancını besler bu.”

"Burada demir atmayacağım'' demek ve o anda kabarıp, İnsanı kuşatan deli dalgalan duyumsayış.”

“Birden değişim. Y anıt sorunun yörüngesinde biraz korkak, her an kaçmaya hazır fakat umutla dönüyor, sorunun yanına yaklaşılmasını engelleyen, umut kırıcı yüzüne bakıyor, en sapa yollarda peşinden gidiyor, yanıtlıktan giderek uzaklaştığı yollarda.”

“İnsanlarla içli dışlı olmak insanın kendi kendisini göz hapsine almasını getirir peşi sıra.”

“Ruh, payanda olmaktan kurtulunca özgürleşebilir ancak.”

“Tensel istek tanrı sevgisine körleştirir, nedir, bunu tek başına beceremez, içinde tanrı sevgisinden de bir şeyler taşıdığı için yapabilir.”

“Gerçek parçalanamaz ve bu yüzden kendini tanıma olanağından yoksundur; onu tanımak isteyen yalana dönüşmekten gayrsını yapamaz.”

“Dönüp dolaşıp kendisini zarara uğratacak şeyleri kim ister? Bunu isteyen insanlara rastlanıyorsa, hatta her insanda bu durum biraz gözüküyorsa, bunun nedeni, insanın içindeki iki kişiden birinin kendisi için yararlı olanı isterken, eyleme geçmek için yan düşüncesine başvurulan ötekine zarar vermesidir. Karara varırken değil, henüz en başta ikincinin yarı-düşüncesine değer verilirse, karar konusu olacak istek de silinip gider.”

“Daima ilk Günah'tan şikâyetimiz neden? Cennet'ten atılmamızın nedeni ilk Günah değil, meyvelerinden uzak duralım diye uzaklaştırıldığımız yaşam ağacıdır.”

“Günahkârlığımızın nedeni Bilgi Ağacı'nın meyvelerini yememiz değil sadece, Yaşam Ağacı'nın meyvelerini yemediğimiz için de günahkârız. İçinde yaşadığımız andan dolayı günahkârız, İlk Günah'ın günahı yok.”

“Biz Cennet'te yaşamak üzere yaratıldık ve Cennet de bizim yaşamamız için yaratıldı. Bizim yazgımız sonradan değiştirildi, nedir, Cennet'in yazgısı değişti mi, bilen yok.”

“Kötü, kimi değişim anlarında insan bilincinden yayılan bir ışındır. Bir bütün olarak duyular evreni değil, ondaki Kötü görünüşten ibarettir; yine de bu, bizim görebildiğimiz duyular evrenini oluşturur.”

“İlk Günah'tan şu ana dek, İyi ve Kötü'yü birbirlerinden ayırabilme yetimiz eşittir, nedir, bu konuda hemcinslerimizden üstün olmayı arzularız. Gerçekte ise, İyi ve Kötü'nün çok ötesinde başlar farklılıklar. Bunun alışılmadık bir durum olmasının nedeni şudur: Sadece bilmek kimseyi doyurmaz, bilmesine koşut davranabilme isteği de buna eklentidir. Ne yazık ki, böyle davranabilme yeteneği kimseye bağışlanmamıştır, herkes kendi kendini yok etmeye yazgılıdır, bunu başaracak güce sahip olamama olasılığı kimseyi bu yoldan döndürmez, son denemeye kalkışmaktan gayrisi gelmez elinden. Bilgi Ağacı'nın meyvelerini yemenin cezasının ölüm olmasının anlamı budur belki, en başta, eceliyle ölümün anlamı da bu olabilir. Şu anda, ufak bir devinimdir yapmaktan çekindiği, bunu yapmaktansa, İyi ve Kötü'nün bilgisinden olmayı bile yeğler. İlk Günah kavramının kökeninde bu korku yatar. Ne var ki, bir kere olandan geri dönülemez, belki anlamı bulandırabilir; bu yüzden bahanelere sığınılır. Tüm dünya bu bahanelerle do1udur; bu bir anlık olsun huzur arayan insanın kendini haklı görebileceği tek yöntemdir belki: Bilginin önceden verildiği gerçeğini görmezden gelme, bilgiyi ulaşılması gereken uzak bir nokta olarak gösterme.”

“Giyotin denli ağır, onun denli de hafif bir inanç.”

“Sınıfın duvarına asılı İskender'in Savaş resmi taklidi gibi önümüzde ölüm. Bize düşen, davranışlarımızla, henüz yaşamdayken bu resmi karanlıklara itmek, giderek ortadan tümüyle yitmesini sağlamaktır.”

“Tutulabilecek iki yol; kendini son noktaya dek ufaltmak ya da sonsuz ufak olmak. İlki devinimsizlikten çıkan mükemmellik, ikincisi eylem anlamına gelen bir başlangıçtır.”

“Sözcüklerin karmaşasından kurtuluş yolu: Eyleme geçilerek yok edilecek olanın sımsıkı tutulması gerekir; ufak parçalara bölünen dökülür gider, nedir, yok edilemez.”

“Putlara öncelikle nesnelerden korkudan tapıldı, ne var ki, bunun sonucunda nesnelerin gerekli oluşundan korkudan tapıldı ve bunun sonucunda nesnelere karşı sorumlu olmaktan korkudan tapıldı. Bu sorumluluğun varlığı öylesine katlanılmazdı ki, insan onu tek bir üstün-insanın sırtına yüklemeye kalkışamadı, çünkü bu aracı üstün- insan da sorumluluğu azaltmayacaktı; sadece bu aracı varlıkla ilişkide olmak, insanın sırtındaki yükü arttıracaktı zıddına. Tam da bu yüzden nesnelerin sorumlulukları kendilerine verildi, hatta nesneler insanlardan daha çok sorumlu oldular.”

“Yaşama başladığın anda iki görev: Sınırlarını her an daraltmak ve bu sınırlan aştığın anlarda da gizlenmeyi başarıp başaramadığını her an sorgulamak.”

“Kimi anlarda, Kötü insanın kullandığı aletlere benzer; ayırtına varılsın varılmasın, insan, amacı buysa, bir kenara atılmasına karşı durmaz.”

“Bu yaşamdan aldığımız mutluluklar, yaşamın kendi mutlulukları değildir, şu andakinden daha iyice bir yaşama ulaşma korkumuzdan.”

“Kaynaklanan mutluluklardır; bu yaşamın bize çektirdikleri de yaşamın kendisinin değildir, yine bu korkudan dolayı kendimize çektirdiklerimizdir.”

“Sadece şu anda, çektiklerimiz ıstıraptır. Burada ıstırap çekenlerin, başka yer ve zamanlarda çektikleri ıstıraplar için ödüllendirileceği anlamına gelmez bu; bunun anlamı, şu anda ve burada çekilen ıstırabın başka yer ve zamanda değişmeyip, sadece içerdiği karşıtından özgürleşeceği ve mutluluğa dönüşeceğidir.”

“Evrenin sonsuz büyüklükte ve sonsuz zenginlikte düşünülmesi, zorlu bir yaratılış sonucunda özgür bir içe bakışa kavuşan insanın, bunu en aşın noktaya vardırmasının sonucudur.”

“Sonsuz yaşamın bir an için bile olsa sürdürülebildiğine ait, zamana bağımlı kalışımızı katlanabilir gösteren en zayıf inanç bile, günahkârlık batağına daldığımıza ait, şuandaki acımasız inancımızdan daha az iç karartıcıdır... Nedir, tüm anlığıyla ikincisini de içeren ilk inanca katlanma yeteneğimiz, inancımızın sınırlarını da çizer.”

“İlk büyük yalandan sonra, kişisel durumları için özel, küçük yalanların düzenlenebileceğine, yetmezmiş gibi, bu yalanın onların çıkarına yapıldığını sanır çoklan. Örneğin sahnede oynanan bir aşk oyununda, sevgilisi rolündeki erkeğe yapmacık bir gülüş atan kadın oyuncunun, aslında üst galeride onu izleyen gerçek sevgilisine sinsice gülümsediğine inanır; bu durmaksızın yinelenir .”

“Şeytana ilişkin bilgi olabilir fakat o bilginin içinde inanç olamaz; çünkü görünür olandan daha şeytani bir şey bulunamaz.”

“Günah hep göstere göstere gelir ve o anda duyularımızla kavranabilir. Kökleri üzerinde ilerler ve ayrımına varabilmek için bu köklerden sökülmesine gerek yoktur.”

“Yakınımızda olup biten acıların hepsine ortak olmamız gerekiyor. Hepimize ait ortak bir beden yok fakat ilerleme yolumuz ortak, bu yol, seçtiği istikamet ne olursa olsun acılar içinden götürür bizi. Bir çocuk gelişimi için nasıl belli aşamalardan geçerse ve her aşama istekler ve korkular açısından bir öncekine kıyasla nasıl ulaşılmaz görülürse, kişi nasıl yaşlanarak ölüme varırsa, insanlıkla bağımız dünyayla bağımızdan zayıf olmadığı için, biz de bu yolla dünyanın acıları arasında ilerleyerek gelişiriz. Bunun adaletle ilgisi yoktur, acılardan korkmaya ya da bundan üstünlük olarak görmeye de gerek yoktur.”

“Dünyanın acılarından uzakta kalmakta özgürsün, doğanın seçimine bağlıdır bu, nedir, kaçabileceğin tek acı da bu kendini uzaklaştırmandır.”

“İnsanın iradesi üç açıdan özgürdür:

İlk olarak, şimdiki yaşamını seçtiği anda özgürdü; elbette şu anda geriye dönemez, çünkü o zamanlar seçtiğini yaşıyor olsa da, şimdiki yaşamını ilk seçtiği andaki kişi değil artık.İkinci olarak, yaşamı süresince ilerleyeceği yolu ve ilerleme tarzını seçmesi açısından özgürdür.

Üçüncü olarak, dünyaya bir kez daha geleceğini sanarak, bu yaşamın tüm koşullarına rağmen kendine ulaşan yolu bulmayı istemesi açısından özgürdür. Nedir, bu bir seçim sorunu olmasına rağmen, girilen yol yaşamın ayak basmadık tek noktasını bırakmayan bir labirent olacaktır.”

“Özgür irade bu üç açıdan görünür fakat üç görünüm aynı anda var olduklarından bir bütün oluştururlar; bu temelde öyle bir birliktir ki, özgür olsun olmasın bu birlikte iradeye yer yoktur.”

“İçinde yaşadığımız dünyanın baştan çıkarma yollan ile içinde yaşadığımız dünyanın sadece bir geçiş yolu olduğuna inanç, aslında birdir ve aynı şeydir. Böyle olması gereklidir, dünya bizi sadece, tek bir yolla yaratabilir; bu yol da gerçeğe karşılık düşer. Ne yazık ki, baştan çıkarmalar başarılı olunca, inancımızdan vazgeçeriz; İyi bizi kandırıp Kötü'nün eline bırakır, tıpkı kadının yatağa bekleyen çağrısı gibi.”

“Tek başına umutsuzluğun acısını çeken de içinde, insanla hemcinsleri arasındaki en güçlü ilişkiyi alçakgönüllülük sağlar; tek koşul, bu alçakgönüllülüğün eksiksiz olarak sonuna dek götürülmüş olmasıdır. Bu mümkündür, çünkü tapınma dili tam da budur, tapınmanın dili olduğu kadar bir araya gelmelerin en güçlüsüdür. İnsanın hemcinsiyle ilişkisi ile tapınmayla ilişkisi birbirlerine benzerler; insanın hemcinsleriyle ilişkisi çaba gerektirir, bu çabayı ancak tapınmanın verdiği güç sağlayabilir.”

“Yanıltmaktan başka bir şey bilebilmen mümkün mü? Yanıltma ortadan kaldırılsa da, geri dönüp o noktaya bir kez daha bakmamalısın, bakarsan bir tuz sütununa dönersin.”

“İnsanlar A.'ya saygıyla davranıyor. Sıradan oyuncuların oynamasına izin verilmeyen ve titizlikle korunan mükemmel bir bilardo masasında oynamayı hak eden büyük oyuncu geldiğinde masanın zeminini nasıl inceler, oyunda zamanından önce yapılan hatayı nasıl affetmez fakat ıstaka kendisine geçtiğinde nasıl her densizliği yapacak denli küstahlaşır ya; işte böyle saygı gösteriliyor ona.”

''Nedir, sonra olan biten tek şey yokmuş gibi işinin başına geçti.'' Belki hiçbir öyküde geçmiyor, fakat eski öyküler yığınından kulağımıza aşina gelen sözler bunlar.”

''İnançtan yoksun olduğumuz söylenemez. Yaşamamız bile tek başına bir inanç değeridir.''

''Bunda inanç değeri ne arasın; yaşamamak mümkün mü ?''

''İnancın insanı deliliğe sürükleyen gücü, işte bu 'mümkün mü' sözünde gizlidir, ancak bu olumsuzlamada kendini açığa vurur.''

“Evden çıkman, uzaklaşman gereksiz. Masanda otur ve söyleyeceklerimi dinle. Dinlemesen de olur, beklemen yeterli.”

“Beklemesen de olur, hiç ses çıkarma ve tek başına ol. Dünya maskesini düşürmen için sana gelecektir; yapabileceği başka bir şey yoktur, ayartıya kapılmış, ayaklarının altında kıvranıp duracaktır.”

“Ve son olarak, ruhbilim.”

DELİLİK

2007-10-28T09:55:00.000+02:00

"akıl, kendini ancak deliliğin zıddında, deliliğin zıddı olarak tanımlayabilmektedir. öyleyse delilik toplum düzeninin varlığı için gereklidir; çünkü bu düzen kendine ancak negatifin aynasında kimlik verebilmektedir". (yukarıdaki alıntı mehmet ali kılıçbay`ın çevirdiği deliliğin tarihi kitabının önsözünden bir bölümdür.)

michel foucault deliliğin tarihi`nde,1500 yıllarından 1800 yıllarına;deliliğin gündelik yaşamın bir parçası sayıldığı,kaçıklarla çılgınların sokaklarda ellerini kollarını sallaya sallaya dolaştıkları ortaçağdan,artık tehlikeli sayılmaya başladıkları,tımarhanelere kapatıldıkları,öteki insanlarla aralarında ilk kez duvarların çekildiği döneme dek,batı`da deliliğin arkeolojisini irdeliyor

(jaques derrida)

foucault kitabında hapishane, tımarhane, okul gibi kurumların avrupa toplumunda kapitalizmin ortaya çıkışı ile birlikte kurumsallaşma sürecini anlatır. tımarhanenin bu üçlü arasındaki özel yeri toplum`un `normal` tanımının -ki bu normal genelde beyaz, erkek vb insanlar üzerinden tanımlanır- dışındaki kalan bireylerini disipline etmek üzere calışan bir kurum olmasından ileri gelir. deli kime ve neye göre delidir. deliler niye tımarhaneye tıkılmışlardır gibi konular üzerinden yola çıkarak, modern kapitalizmin 1800lerin sonundan itibaren dayatmaya çalıştığı, rasyonel insan, homo-economicus düsturuna karşı fikirsel bir mücadele vermiştir.

Ben Deli

Sen benden deli

Yakarız gemileri

Hiç düşünmeden

(Kayahan)

Deliliğe Övgü (kitap)
Hollanda’nın Rotterdam kentinde 1465 yılında doğan Erasmus, Rönesans döneminde ortaya çıkan Hümanizm akımının en iyi temsilcilerinden birisidir. Kendisi aynı zamanda Augustin tarikatına mensup bir rahiptir. Hümanizm birinci koşul olarak, Avrupa’nın ortak bir sanat ve bilim anlayışıyla birleşmesini öngörmüştür.1536’da öldüğünde,Avrupa düşünce yaşamında saygın bir yer edinmiştir.Yazarın “Deliliğe Övgü” adlı bu kitabı içeriği ile, günümüze dek çekiciliğini korumuştur.Erasmus eserini, 1509 senesinde, İtalya’dan İngiltere’ye yaptığı bir yolculuk sırasında tamamlamış ve İngiltere’de iken de yazımını bitirmiştir, kitabını İngiliz Aydınlarından Thomas Morus (More) a ithaf etmiştir.Felsefi bir gülmece özelliği taşıyan eserde esas olarak iki farklı görüş vardır; birincisi gerçek bilgelik deliliktir, ikincisi ise kendini bilge sanmak gerçek deliliktir.Yazara göre delilik gerçek nimetlerin ve tüm mutlulukların dağıtıcısından, hastalıklar,iş,ihtiyarlık onun kapsamına girmezler.Kitapta yoğun bir şekilde deliliğe övgüler yağdırıldığını görürüz, yazara göre en belirgin tanı “kişiyi en iyi kendi anlar” lafıdır.Özsaygı,yüze gülme, unutma, şehvet, bunaklık, tembellik deliliği besleyen unsurlar olarak karşımıza çıkarlar. Yazar, burada dünyayı idare edenlerin bu unsurlarla idare edebileceği tezini savunur.Deliliğin çocuklukta ve yaşlılıkta, dostlukta, aşkta ve savaşta, yazımda her zaman nasıl baskın bir etken olduğu vurgulanmaktadır.Delilik, yaratıcısının savunduğu her şeyi eleştirerek gençliği, hayatın zevk ve neşe almayı, baş döndüren cinselliği de över.Erasmus “ Deliliğe Övgü” ‘de şu ilginç soruyu sorar: İnsanoğlunun tüm zincirlerinde kurtulmasını ve koşulsuz özgürlüğe ulaşmasını sağlayan delilik değil midir ?Bu çerçevede delilik kendini övmeye başlar eserde..Çocukluk yıllarının, insanların en mutlu olduğu yıllardır, onlar etrafları tarafında daima sevilir ve korunurlar. Bunun nedeni, daha doğarken doğanın etrafa yaydığı delilik havasının çevredekileri adeta esir etmesidir. Bu hava çocuklara bakanları büyüler ve emeklerinin karşılığını verir.Çocuklar, büyüdüklerinde eğitimlerini tamamlayıp bilge olduklarından, taşıdıkları güzellikler kaybolur, sonunda etrafındakilere ve kendilerine yük olan ihtiyarlık gelir.Deli – Dolu kimliğindeki insanlarla, can sıkıcı insanları karşılaştırdığımızda ilginç sonuçlar alırız. Kaderli, güçsüz kişiler daha genç olmadan yaşlanırlar. Oysa deliler yüzlerinde sağlık ve mutluluğun izlerini taşırlar.Yunan Mitolojisi örneğinde olduğu gibi, sarhoşluğun, Bağbozumunun ve Şarabın Tanrısı “BAKKHOS” gittiği yerlere neşe ve eğlence götürür.Bilge olmak aklı rehber olarak almaktır, Stoacılara göre; delilik ise, kendini tutkuların akışına bırakmaktır.Erasmus günümüzde de geçerliliğini sürdüren ilginç bir saptamasında , kadın – erkek ilişkileridir. Yazar eserinde: Kadınlar hoş ve eğlendirici yaratıklardır aynı zamanda çılgın bir yanlarıda vardır erkeklerden daha mutlu olmalarını biraz da deli olmalarına borçludurlar, erkekler kadınların bu deliliklerine onlardan alacakları hazları düşünerek katlanmaktadırlar. Bu haz da deliliktir. Diyerek belirtmiştir.Eserde aynı zamanda insanların dostluk ilişkilerinde de deliliğe dair övgüler görebiliriz. Güneş doğa için ne ise, insan içinde dostluk aynı şeydir. Dostların kusurlarını görmezden gelmek, onların bazı taşkın hareketlerine göz yummak da deliliğin bir parçası olarak yorumlanmıştır.Erasmus: yaşamımızda yaptığımız güzel, hoş ne varsa bunu deliliğe borçluyuz der ve ekler: insanın kendine hayranlık duymasından, her yaptığı işten tatmin olmasından daha delice bir şey yoktur.Yazara göre ayrıca yer yüzünde neden çıktıkları belli olmayan büyük yıkımlara acılara ve hüzünleri beraberinde getiren savaşlarda delice bir olgudur.Erasmus hayatı bir komedya olarak algılar. Ya içinde yaşadığın kalabalığın deliliklerine katlanacaksın ya da toplumla beraber hatalar zincirinde kaybolacaksın.Yazar eserinde bilgelik ve delilik arasında ki farklara da değinmiş ve farklılığı şöyle yorumlamıştır: Euripides adlı düşünür : “tüm taşkın duygular deliliği doğurur. Deliler tutkularına, bilgeler ise akıllarına boyun eğerler. Deliliğin ruhunda ne varsa,yüzünde yazılıdır bunu gizlemeden söyler,bilgenin ise iki dili vardır, biri gerçeği söylemek biri gerekirse gizlemek için. Bilge kolayca siyahı beyaza, beyazı siyaha çevirebilir, ağız hem soğuğu hem sıcağı üfler, sözleri de düşüncelerinden uzaktır.”Günümüz gerçeğinde de, bu sözlere uyan, sayısız insan,politikacı ve bağnaz din adamı yok mu? Eserin günceliği burada karşımıza çıkıyor.Erasmus’a göre insanlar kendilerini bilgeliğe ne kadar kaptırırlarsa mutluluktan da o kadar uzaklaşırlar. Mutlu insanlar kendileri eğlendiği gibi etraflarına da mutluluk saçarlar.Yazar eleştirilerini, çağının din adamlarına ve kilisesine de yöneltir. Kitap bu niteliği ile de asırlar boyunca bağnazlığa karşı olan en etkili eserlerden birisidir.Erasmus der ki: Delilik insan olmaktır, çünkü doğasına ve aldığı eğitime uygun olarak yaşayan kimse mutludur. Kendi doğal halinde yaşayan kimseye mutsuz denemez.“Deliliğe övgü “ güncelliğini zamanımıza kadar kormuş, çağının düşünce sistemini eleştiren bir baş yapıt özelliğine kavuşmuştur. Eser, özünde felsefe ile gülmeceyi ustaca birleştirmiştir. Yazarın savunduğu ana fikir ise: İnsanlığın tüm baskılardan kurtulmasını ve özgürlüğe ulaşmasını sağlayan unsur deliliktir.

2007-10-27T12:25:00.000+03:00

"Evrensel kandırmaca döneminde - gerçeği söylemek devrimci bir eylemdir"

George ORWELL

HALİL CİBRAN VE MİSTİSİZM

2007-10-08T05:17:00.000+03:00

Arkadaşım adamı bana gösterdi: “Memleketimizin en bilge adamı bu!”Bunun üzerine, arkadaşımdan ayrılıp kör adama doğru gittim, onu selamladıktan sonra konuşmaya koyulduk,– Siz hangi bilgelik unsurlarına göre yaşamınızı ayarlıyorsunuz?Kör bilge cevapladı:– Ben gökbilimciyim.Sonra da elini göğsüne getirerek sözünü tamamladı:“Tüm bu güneşlerle ayları ve yıldızları gözlemlerim.” *
1881’de Lübnan’ın Bkarre kentinde doğan Halil Cibran, 48 yıllık kısa yaşamında Ermiş (The Prophet) , İnsanoğlu İsa (Jesus, The Son Of Man) gibi edebiyat tarihine geçecek birçok eserin yazarı olmanın yanı sıra, doğu mistisizminin kendisinde yarattığı duyarlılığı tuvallere geçiren bir ressam olarak da karşımıza çıkmaktadır.1918’de yayımlanan Deli (The Madman) adlı eserinden aldığımız yukarıdaki kısa alıntı bize Halil Cibran’ın eserlerine yansıyan felsefi kimliğinin genel karakteri hakkında fikir vermektedir. Halil Cibran, insanı tanrıya götüren tek yolun kendi öz varlığından (içsel varlık) geçtiğine inanan doğu mistisizminin etkisi altındadır. Halil Cibran’ın eserlerine yansıyan temel düşünce tüm evreni ve varoluşu kapsayan kutsal bir büyüklükle bütünleşme arayışıdır. Halil Cibran için Tanrı ölümün, zamanın ve değişimin ötesinde var olan gerçekle bütünleşmektir. Bu bütünleşme ancak insanın kendi özüne ulaşmasıyla gerçekleşir. Halil Cibran 1923 yılında May Ziyade’ye yazdığı mektupta varlığın, düşünce ve öz olarak ayrılması gerektiğinden bahseder:“Ruhlarımız asla kavga etmez. Sadece düşüncelerimiz kavga eder. Ruhumuz düşüncelerimizden çok önce içimizde yüce bir öz oluşturdu. Düşüncenin işi düzenlemedir ve ruhumuzda yeri yoktur.” *Tanrıyla bütünleşme ya da mistisizmin temel düşüncesi olan kutsal varlıkla buluşma Halil Cibran’ın resimlerinde de kendini göstermektedir. İnce çizgilerle oluşmuş resimlerdeki yalınlık insanın tanrının parçası olan özü, yakarış ise tanrıya ulaşma isteğini simgeler. Çizimlerindeki insanlar “öz” ü simgelediğinden çıplaktır. Halil Cibran çıplaklığın “öz” niteliğinden “Deli” adlı kitabının aynı adlı öyküsünde bahseder:“Tanrıların doğumundan oldukça önceydi. Derin bir uykudan uyandığımda maskelerimin, benim şekil verip yedi yıldan beri taşımakta olduğum yedi maskenin çalınmış olduğunu gördüm… Kutsa! Beni maskelerimden sıyırmış olan hırsızları bile kutsa tanrım.” *Bu noktada Halil Cibran’ın panteizm ve Spinoza’dan etkilendiği anlaşılmaktadır. Spinoza giysiler hakkında şunu söylemiştir: “İnsan temiz bir elbise giymekle değer kazanmaz. Fani şeyleri kıymetli bir zarf içine koymak sağduyuya aykırıdır.”Bazı eserlerinde doğu mistisizminin öğelerini yansıtırken klasik batı felsefesinin sokratik iletişim metoduna başvurmuştur. Doğu mistisizmini Hıristiyan efsaneleri çerçevesinde sunmaya çalıştığı kitapları, dönemin din adamları tarafından oldukça sert tepkilerle karşılanmış, hatta kendi ülkesinde kitapları toplatılıp yakılmıştır. Bu olayın üzerine May Ziyade’ye yazdığı mektupta mistisizmin görünmeyen huzurundan şöyle bahseder:“Ruhumun mağaraları hakkında ne söyleyebilirim? Başımı dinleyecek başka bir yer bulamazsam ruhumun mağaralarına çekiliyorum. Eğer bu mağaralara girecek cesareti bulan insanlar olursa, orada sadece bir insanın dizleri üstünde ettiği duaları bulacaktır.”

2007-09-23T02:34:00.000+03:00

2007-09-23T02:30:00.000+03:00

ALP'İN DEFTERİ

2007-09-23T01:11:00.000+03:00

bir organ nakli gibi sevmiştim seni,
çürük gözlerine bağışlanan ellerim
yırtık dudaklarına bağışlanan şiirlerim
darmadağın kadınların darmadağın ettiği erkekler gibi
çok tehlikeli bir sırrı saklar gibi sevmiştim seni!

çok eskimiş bir aşkın hatırlanılması
sevgilinin resmi karşısında çocuksu bir iç kanaması...
aslında işin açıkçası
rüzgarın fırtınaya dönüşmesi gibi
fırtınanın camı çerçeveyi indirmesi gibi
hayatına yönelik bombalı bir saldırı gibi
geriye çekilirken herkesi öldürmek gibi sevmiştim ben seni!

ruhum kan kaybederken nasıl tutarım şimdi seni deniz gibi!
neticesi olmayan herhangi bir sebep gibi
ortalık yerde durup dururken sevmiştim seni!

atlara kalırsa, çoktan kaybettik savaşı!
mızraklar kırıldı, kalkanlar delindi, ganimet paylaşıldı!
kasaba meydanında birbirini dövmekten yorulan iki kovboy gibi
bir tabancanın namlusuyla tetiği gibi
bir tabancanın kabzasıyla ibiği gibi
kendisinden farklı, kendisinden ayrı
bir silahın şarjöründe tanışan iki soğuk mermi gibi
aynı bedene sıkılacak iki el kurşun gibi
katille kurban arasında o birkaç saniyelik telaşta sevmiştim seni!

küçük iskender

Kadının Halleri

2007-09-05T01:34:00.002+03:00

Katı Hali En sevdiğim hâli.

Terk edip giden biri. Ardında çoğalttığı sadece yollar. Yollar asfalt. Durup dururken geçen bir bisikletin düşündürdükleri. Dönüp duran zaman. Bir ümit, aniden kanatlanan kuş sürülerinin tedirginliği. Katı hâl, kötü hâl, güzel hâl. Gelecek güzel günlerden bahsetmek ister insan. Katı hâl istek yaratır. O hâlde: güç, o hâlde: arzu. Heykel yontmanın başka bir açıklaması olabilir mi? Kolları kırık, kaideye sağlam basan, hiç bir yere gidemeyen kadınlar. Çoktan gitmiş olanlar. Kötü olanlar. Geride, asfalt bir yolda, geceyle yok olan bir gölge bırakanlar. Katı hâlin gölgesidir üzerimizde kalanlar.

Sıvı Hali En sevdiğim hâli.

Kanayan biri. İçeriden dışarıya bir yoldur akan. Yollar parke taş.Sızıntı kendi yolunu bulur. Derinlere, daha derinlere.Durup dururken yağan yağmurun düşündürdükleri. Devr-i daim makinesini çalıştıran akan kan değilse niye yaşar ki insan. Niye vazgeçer? Bilerek teslim olan, kuş sürülerinin canlandırdığı bir gölet sessizliğinde çoğalır sıvı hâl. Sıvı hâl, durgun hâl, fırtınalı hâl. Geçmiş güzel günlerden bahsetmek yorar. Sıvı hâl teslim alır. O hâlde: ölüm, o hâlde: hayat. Resmetmenin başka bir açıklaması olabilir mi? Tuvalde karışır kadının sıvı hâli, kan, gözyaşı ve biraz çocukluk olarak. Kahkaha ve acı gelir. Sıvı hâlin bulaşmasıdır gözlerimize.

Buhar Hali En sevdiğim hâli.

Hafifleyen biri. Yolumuza inen bir sistir. Yollar... görünmez. Hayal edilir. Kaybolduğumuz bir hâldir, kokladığımız. Ne geçmiş, ne gelecek kaygılandırır kuş sürülerini. Terkedilmiş yolun kayıp ruhudur onlar. Tersten okunduğunda mutluluk veren bir mektuptur bize yazılan. Beklenmedik bir rüzgar sisi dalgalandırır. Küller dağıtır. Bisikletli dengesini yitirir gibi olur. Kuşlar kanatlarının altına saklanır.Güçlüdür bu hâl. Esen, değiştiren, şaşırtan bir hiçliktir. Buhar hâl korkutur. O hâlde: karanlık, o hâlde: aydınlık. Islık çalmanın başka bir açıklaması olabilir mi? Şarkıda anlatılır kadının buhar hâli. Kokunun dansıdır bizde kalan.

2007-09-05T01:34:00.001+03:00

Günümüz kadını:

Sosyal durumuna göre değişmekle beraber, kadın büyük bir yalnızlık içinde. Çünkü güven duygusuna bağımlı hale gelmiş. Ancak ne acı ki hiçbir şekilde güvenemiyor. Ve daha da acı ki güvendiği zaman hep aldatılıyor. İnsancıl yanı hiç olmadığı kadar azalmış. İnsanlara güveni kalmamış. Yalnızlık korkusu ile yanlış ve pişmanlık duyacağı beraberlikler yaşıyor. Sevgiye delicesine ihtiyaç duyuyor, ama bulduğu zaman da bunun gerçekliğine asla inanamıyor.

Günümüz erkeği:

Sistemin pompaladığı şehvet, açgözlülük ve diğer tüm iğrençlikleri özümsemeye başlamış. Öte yandan kadına daha bağımlı hale gelmiş. Ancak asla tatmin olmuyor. Güç kesinlikle onun elinde. Ancak bu güç ile yaptıkları onu tatmin edeceğine tam tersine daha da tatminsiz yapıyor.

ANLAR

2007-09-05T01:34:00.000+03:00

eğer yeniden başlayabilseydim yaşama, ikincisinde, daha çok hata yapardım. kusursuz olmaya çalışmaz, sırtüstü yatardım. neşeli olurdum, ilkinde olmadığım kadar, çok az şeyi ciddiyetle yapardım. temizlik sorun bile olmazdı asla. daha çok riske girerdim. seyahat ederdim, daha fazla. daha çok güneş doğuşu izler, daha çok dağa tırmanır, daha çok nehirde yüzerdim. görmediğim birçok yere giderdim. dondurma yerdim doyasıya ve daha az bezelye. gerçek sorunlarım olurdu hayali olanların yerine. yaşamın her anını gerçek ve verimli kılan insanlardandım ben. elbette mutlu anlarım oldu ama, yeniden başlayabilseydim eğer, yalnız mutlu anlarım olurdu. farkında mısınız bilmem. yaşam budur zaten: anlar, sadece anlar. siz de anı yaşayın. hiç bir yere yanında termometre, su, şemsiye ve paraşüt almadan gitmeyen insanlardandım ben. yeniden başlayabilseydim eğer, hiç bir şey taşımazdım. eğer yeniden başlayabilseydim, ilkbaharda pabuçlarımı fırlatır atardım. ve sonbahar bitene kadar yürürdüm çıplak ayaklarla. bilinmeyen yollar keşfeder, güneşin tadına varır, çocuklarla oynardım, bir şansım daha olsaydı, eğer. ama işte 85’indeyim ve biliyorum... ölüyorum...

luis borges

ANARŞİZMİN KADIN HALİ

2007-08-30T23:12:00.000+03:00

Hayatı ve düşünceleri

Çocukluk ve gençlik dönemi
Emma Goldman, 27 Haziran 1869'da, Rusya kontrolündeki Kaunas, Litvanya'da Yahudi bir ailenin kızı olarak doğdu. Emma daha 13 yaşındayken aile St. Petersburg'a taşındı. Bundan kısa süre önce 2. Alexander öldürülmüştü ve siyasi bir baskı olan ortamda Yahudiler çeşitli katliamlarla karşı karşıya kalmaktaydılar. St. Petersburg'a gelişlerinden sadece 6 ay sonra Goldman okulu bırakıp çalışmak zorunda kaldı, ailesi maddi sıkıntılar yaşıyordu. Bir fabrikada çalışmaya başlayan Emma devrimci düşüncelerle ilk kez burada karşılaştı. Fabrikada eline geçirdiği Çernişevski'nin "Ne Yapmalı?"[1] isimli eseri onu derinden etkiledi. Bu eser ileride filizlenecek anarşist fikirlerinin tohumlarını ekmekle kalmadı, hayatını istediği gibi özgürce yaşaması konusundaki fikirlerini de güçlendirdi. 15 yaşlarına geldiğinde babası onu evlendirmek istedi fakat o karşı çıktı ve evlenmedi. 17 yaşına geldiğinde ise, ailenin kararıyla, kız kardeşi Helene'le birlikte, diğer kardeşleri Lena ile yaşamak için Rochester, New York'a (ABD) göç etti. Burada bir tekstil fabrikasında birkaç yıl çalıştı. 1886'daki Haymarket İsyanı'nın neticesinde dört anarşistin asılması Emma'nın anarşizmle ilgilenmesine yol açtı. 1887'de yine fabrika işçisi olan Jacob Kersner ile evlendi. Fakat anarşist harekete girişi ile bu evliliği kısa sürdü. Ailesi ve kocasını terk ederek önce New Haven, Connecticut'a sonra New York City'ye gitti.

New York ve tutuklanmalar

New York'ta Alexander Berkman ile tanıştı ve beraber yaşamaya başladı. Berkman o dönemlerde ABD'deki anarşist hareketin önemli figürlerindendi. 1892'de Berkman ile Henry Clay Finch'e suikast planları yaptılar, fakat bu planları başarısızlıkla sonuçlandı. Henry Clay Finch suikast girişiminden yaralanarak kurtuldu, Berkman 22 yıllık hapis cezasına mahkum edildi. 14 yıl hapiste kaldıktan sonra 1906 salıverildi. Başarısız suikast girişiminden sonra Berkman'ını savunmak için elinden geleni yaptı, fakat bu girişimleri devletin, resmi otoritelerin ona karşı cephe almasına yol açtı. Bu sıralarda Hippolyte Havel ile dostluk kurdu. 1893'de işsizleri güç kullanarak otoritelere karşı gelmeye (zor kullanarak ekmek almaya')kışkırttığı için tutuklandı. Tutuklanmasına neden olan bu söylemi "İş isteyin. Eğer iş vermezlerse, ekmek isteyin. Eğer ekmek vermezlerse, ekmeğinizi alın." zamanla ünlü bir söylem olmuştur. Blackwell Adası (Blackwell's Island) cezaevinde bir yıl tutuklu kaldı.
8 Eylül 1901'de, Chicago'da, dokuz kişiyle birlikte tekrar tutuklandı. Tutuklanma nedenleri Başkan McKinley'in suikasti idi. Leon Czolgosz isimli münzevi bir anarşizm sempatizanı McKinley'i birkaç gün önce vurmuştu. Aslında olaylarla ilgisi olmayan Goldman ve diğer dokuz kişinin tutuklanmasının nedeni anarşist hareketin halk nezlindeki itibarını sarsmaktı. Delil yetersizliğinden Goldman 24 Eylül'de serbest bırakılırken, olayın faili Leon Czolgosz suçlu bulundu ve idam edildi. 1910 yılında "Anarşizm ve Diğer Makaleler" isimli kitabı yayımlandı.
Emma Goldman 11 Şubat 1916'da tekrar tutuklandı. Bu sefer tutuklanma sebebi dağıttığı doğum kontrolü hakkında bilgilendirici dokümanlardı. Fakat hayatında bir dönüm noktası olan tutuklanması 1917 gerçekleşti. Berkman ve Goldman, Zorunlu Askerliğe Hayır isimli kurdukları birlik ve Birinci Dünya Savaşına karşı düzenledikleri gösteriler nedeniyle tutuklandılar. İki yıl hapsedildikten sonra Amerikan vatandaşlığından azledilerek Rusya'ya sürüldüler.

Rusya'daki günleri ve Bolşevikler

İlk enternasyonal'deki anarşist ve komünist ayrılığına rağmen, Rusya'ya vardığında Goldman Bolşeviklerin tarafında yer aldı. Fakat 1919'da Berkman ile ülkeyi gezerken tanık oldukları politik baskı, bürokrasi ve zorunlu çalışma Bolşeviklere olan sempatilerini yok etti. Hayal kırıklığı ile Aralık 1921'de Rusya'yı terk etti. Dönemin Rusya'sı ve Bolşevikler hakkındaki görüşlerini "Rusya'daki Hayal Kırıklığım" ve "Rusya'daki İlave Hayal Kırıklığım" isimli eserlerinde belirtmiştir. Ayrıca, Rusya'da tanık olduğu yoğun şiddet ve güç kullanımı onun şiddete ve güç kullanımına olan fikirlerinin farklı bir boyut kazanmasına neden oldu. Şiddetin toplumsal (sosyal) dönüşüm sürecinin (istenilmese de) zorunlu bir parçası olduğunu kabul etmekle beraber, şiddetin toplumsal mücadelenin yegane ve en önemli aracı olarak kullanmasına karşı çıktı. Ona göre şiddet "çarpışma sırasında bir savunma aracı olarak başvurulabilecek" bir şeydi. Ayrıca bu düşüncesi ilk zamanlarda savunduğu "amaç aracı haklı çıkarır" fikrinden ayrıldığının göstergesiydi.

İspanya ve ölümü

1921'de İngiltere'ye gitti. Sürgün edilebileceği haberlerini duyulunca İngiliz vatandaşlığına girebilmesi için bir maden işçisi kendisine evlenme teklif etti. İngiliz pasaportuyla birçok ülkeyi gezebilme fırsatı buldu. 1928'de Saint-Tropez'e taşındı, 1936'ya kadar burada yaşadı. Bu arada, 1931'de "Hayatımı Yaşarken" isimli otobiyografisini yayımladı. 1936'da İspanyol Devriminin başlamasından kısa bir süre önce Berkman intihar etti. Emma Goldman ise aynı yıl, 67 yaşında, İspanyol Devrimine katılmak için İspanya'ya gitti. CNT-FAI'li anarşistlerin 1937'de koalisyon hükümetine katılmalarını, giderek güçlenen komünistlere savaş faaliyetinin daha iyi yürütülebilmesi için taviz vermelerini onaylamadı. Faşizmin Avrupa'daki yükselişi karşısında büyük bir üzüntü duysa da düşüncelerinden taviz vermeyi reddetti.
Emma Goldman 14 Mayıs 1940'da, Toronto'da öldü. Chicago'da, Haymarket İsyanı sonucu asılan anarşistlerin gömüldüğü yerin yakınına gömüldü.

Arthur Schopenhauer'ın Düşünceleri

2007-08-28T22:00:00.000+03:00

***
Her istek, bir gereksinimden, bir yoksunluktan, bir acıdan doğar; giderildiği zaman insan yatışır. Ama yatışmamış bir kişiye karşılık, nice yatışmamış ve doygunluğa erişmemiş insan vardır. Üstelik, istek uzun sürer, gerekli olan şeylerin ardı arkası kesilmez; oysa duyulan haz, kısa ve ölçülüdür. Yeryüzünde hiçbir şey yoktur ki, şu iradeyi yatıştırabilsin ya da belirli bir biçimde olduğu yerde durmaya zorlayabilsin. Alınyazısından kopardığımız herşey, dilencinin ayağı ucuna atılan paraya benzer: verilen sadaka, duyduğu acıların sürüp gitmesini sağlayabilmek için, dilencinin hayatını biraz daha uzatmaktan başka bir iş görmez. İşte bundan ötürü, isteklerin ve iradenin boyunduruğu altında kaldığımız; varlığımızı, bizi sıkıştırıp duran umutlara, acı çekmemize yol açan korkulara bıraktığımız ölçüde, ne durup dinlenmek ne de mutluluk söz konusudur. İster bir amacı gerçekleştirebilmek için canla başla çalışalım, ister bir tehlikeden sakınmak için, çabalayalım, sonuç değişmez: iradenin istek ve gereklerinin başımıza açtığı belalar ne biçim olursa olsun, hayatımızı berbat etmekten ve acı çekmemize yol açmaktan başka bir sonuç vermez. Ama kimi zaman, dış bir gerçek, ya da iç uyumluluğumuz, bizi, bir an isteklerin bitimsiz selinden kurtaracak; ruhu, iradenin boyunduruğundan sıyıracak, iradenin yöneldiği nesnelerden uzaklaştıracak ve çevremizdeki varlıklar, istek ve umutlarımıza değer şeyler olmaktan çıkarak hiç bir menfaat duygusuna yer verilmeden düşünülebilen nesneler halinde görülecek olursa; o zaman isteklerin peşinden giderek gerçekleştirmeye çalıştığımız ve hiç bir zaman ulaşamadığımız iç rahatlığı boy gösterir ve huzur duygusunu bütün doygunluğuyla yaşarız. Gün batımının, bir saray penceresinden ya da bir hapishane parmaklığı ardından görülmesinin önemi kalmaz.
***
İstemek, temeli bakımından acı çekmektir ve yaşamak, istemekten başka bir şey olmadığına göre, hayatın tümü, özü bakımından acıdan başka şey değildir. İnsan ne kadar yüceyse, acısı da o ölçüde fazladır. İnsanın hayatı, yenileceğinden hiç şüphe etmeksizin, var olmaya çalışmak için harcanmış bir çabadır.
***
Hayatın birinci yarısı, mutluluğa karşı duyulan yorulmak bilmez bir özlem olduğu halde, ikinci bölümü acı dolu bir korku duygusuyla kaplıdır. Çünkü, mutluluk denilen her şeyin kuruntu olduğu ve acıdan başka gerçeğin bulunmadığı fark edilmiştir artık. Aklı başında insanların, yakıcı zevklerden çok acısız bir hayata yönelmeleri bundan ötürüdür. Gençliğimde, her zil sesinden sonra, kendi kendime "Oh ne iyi! İşte yeni bir olay!" diyordum. Ama yıllar geçip de olgunlaştığım zaman her zil sesinden sonra şöyle düşündüm: "Yine ne var?" İnsan yaşlandıkça, tutkuların ve isteklerin nesnesi farksızlaştıkça; bu isteklerin ve tutkuların bir bir ortadan kayboldukları, duyarlığın güdükleştiği, hayat gücünün zayıfladığı, görüntülerin solduğu, izlenimlerin etki yapmadan gelip geçtiği, günlerin gittikçe daha hızlı aktığı, olayların önemlerini kaybettiği ve herşeyin renksizleştiği görülür. Günlerin yükü altında sallanarak yürür insan ya da hayaleti haline girer. Kendinden geçme, sonsuz uyku haline dönüşür bir gün.
***
Hayat, tadını çıkaracağımız bir armağan değil; canla başla çalışarak yerine getirmemiz gereken bir ödev. En önemsiz işten en önemlisine kadar hepsinde, genel bir düşkünlüğün, öldürücü bir didinmenin, sürekli bir yarışmanın, sonu gelmez bir savaşın, kafa ve vücut güçlerinin ortaya koyduğu bir çabalamanın görülmesi bundan ötürü. Uluslar halinde toplanmış milyonlarca insan, kamu yararına yapılan işlere katılıyor, böylece kendi çıkarı içinde çalışmış oluyor. Ama ortaklaşa kurtuluş için milyonlarca insanın ölmesi de gerekiyor. Kimi zaman saçma önyargılar, kimi zaman da sinsi bir politika insanları savaşa sürüklüyor; birkaç kişinin aklına esenleri gerçekleştirmek ya da hatasını tamir etmek için kitlelerin kurban edildiği görülüyor.
***
Varlığımızın dolaysız amacı acı çekmek olmasaydı, yeryüzünde bulunuşumuzun hiçbir nedene dayanmadığını kolayca söyleyebilirdik. Çünkü, hayatın derinlerinde yatan ve sefilliğimizden doğarak dünyayı dolduran acıların, gerçek bir amaç değil de bir rastlantı olduğunu ileri sürmek saçmadır. Tek tek ele alındıklarında, her mutsuzluğun bir kuraldışılık olarak görülmesi kabildir, ama genel olarak ele alındığı zaman, mutsuzluk ve acı, kuraldışı değil kuraldır.
***
Çekilen her acının ve mutsuzluğun en etkili avuntusu, bizden daha fazla acı çeken ve mutsuz olan kimseleri düşünmektir. Herkes bu çareye başvurabilir. Ama bütün bunlardan genel olarak nasıl sonuç çıkıyor? Kasabın keseceği hayvanın göz ucuyla aralarından seçtiği sırada, çayırda dolaşıp duran koyunlar gibi biz de, mutlu günlerimizde, belli bir saatte, alınyazısının bize hazırladığı kötü oyunun ne olduğunu bilmiyoruz. Hastalık mı, zulüm mü, mahvolup gitmek mi, sakatlanmak mı, kör olmak mı, delirmek mi, bilmiyoruz! Yakalamak istediğimiz her şey başkaldırıyor bize; her şeyin, yenmek zorunda olduğumuz, düşmanca bir iradesi var. Halkların hayatında, tarih, bize savaşlardan ve ayaklanmalardan başka şey göstermiyor. Barış yılları rastgele gerçekleşmiş, kısa sessizlikler ve aralar gibi görünüyor. Nitekim, insan hayatının, yoksulluk ve can sıkıntısı gibi soyut felaketlere karşı açılan bir savaş olmakla kalmayıp, aynı zamanda öteki insanlara karşı açılan bir savaş olduğu da anlaşılıyor. Her yerde bir düşman çıkıyor karşımıza; hayat, silah başında öldüğümüz sürekli bir savaştan başka şey değil!
***
Güneşin ışıkların aydınlattığı zavallılıkları, acıları, sıkıntıları düşünen bir kimse, bu göksel cismin de, yer yüzünde hayatı doğurabilme gücünden tıpkı Ay gibi buzlu ve camsı bir halde olsaydı, çok daha iyi olurdu diye düşünebilir. Hatta hayatımızı, hiçliğin kıpırdamazlığını ve mutluluğunu bozan bir olay gibi ele alabilir. Her ne olursa olsun, hayata belli bir ölçüye kadar dayanabilen bir kimse bile, giderek yaşandıkça, her şeyin bir hayal kırıklığı ve hatta bir aldanış olduğunu kavrar. Başka bir deyişle, koskoca bir aldanıştan başka bir şey olmadığını öğrenir.
***
Hayatın, önemsiz şeylerde olduğu gibi, önemli şeylerde de, sürekli bir yalan olduğunu kabul etmek zorundayız. Verdiği sözü tutmuyor hayat; tutsa bile, özlediğimiz şeyin özlenilmeye değer olmaktan ne kadar uzakta bulunduğunu göstermek için yapıyor bunu. Kimi zaman umut, kimi zaman da umulan şey aldatıyor bizi. Bir eliyle verdiğini öteki eliyle alıyor. Uzaklığın büyüsü, cennetler gösteriyor bize. Ama büyülenir büyülenmez, bu cennetlerin uçup gittiğini görüyoruz. Demek ki, mutluluk ya gelecekte ya da geçmişte; şimdiki an, güneşli ovanın üzerinde dolaşan bir küçük buluta benziyor; önü arkası pırıl pırıl bu bulutun; ovaya yalnız onun gölgesi düşüyor.
***
İnsanların biricik kaygısı, hayat kavgasını gerektiği gibi yapabilmektir. Ama hayatını güven altına alan kimse, bundan sonra ne yapacağını şaşırır. İnsanların ikinci kaygısının, yaşama yükünü hafifletmek; duyulmaz hale getirmek ve zaman öldürmek olması bundan ötürüdür. Yani buradaki asıl amaç, can sıkıntısından kurtulabilmektir. Nitekim, maddi ve manevi sıkıntılardan kurtulmuş kimselerin, zaman harcayarak geçirdikleri her saati, bir çeşit kazanç saydıklarını görüyoruz. Oysa bu saatler, onların kendi öz hayatlarından harcanmaktadır. Can sıkıntısı, önemsenmeyecek bir bela değildir. İnsanın yüzünde nasıl da belirir? Can sıkıntısı, birbirini pek az seven insanoğlunun, yine de birbirini aramasına yol açar. Bu bakımdan, can sıkıntısının, toplumsal içgüdüye kaynaklık ettiği söylenebilir. Devlet, can sıkıntısının toplumsal bir felaket olduğunu bildiği için, karşı önlemler almaktan geri kalmaz. Bu felaket, yani can sıkıntısı, kendisinin tam karşıtı olan düşkünlük (sefalet) gibi, insanları en aşırı davranışlara sürükleyebilir. Philedelphia’da uygulanan sert ceza sistemi, can sıkıntısını öyle korkunç bir işkence aracı haline getirmiştir ki, bundan ötürü birçok mahkumun intihar ettiği bilinmektedir. Sefalet, halkı nasıl rahatsız edip durursa, can sıkıntısı da seçkinleri öyle rahatsız eder. Toplum hayatında, pazar günü, can sıkıntısını dile getirir; haftanın öteki günleri de düşkünlüğü.
***
İnsanların çoğunun hayatı öylesine sefil, öylesine önemsizdir ki, öldükleri zaman herhangi bir şey kaybettikleri söylenemez. Bu çeşit kimselerde, değerli bir nitelik taşıyan biricik yan, yani insanlığın genel özelikleri ise, onlar ölseler bile, öteki insanlarda var olmaya devam eder. Devamlılık, bireylerin değil, insanlığın bir özelliğidir. İnsana sonsuz bir hayat verilmiş olsaydı, durmadan yaşayacağı için, en sonunda karakterinin değişmezliği ve sınırlı zekasından ötürü, öyle bir yeksenaklık duygusuna kapılacak ve öyle tiksinecekti ki, sonunda hiçliği tercih etmek zorunda kalacaktı. Bireyin ruh ölümsüzlüğünü istemek, bir yanılgıyı sonsuz olarak tekrarlamayı istemekle birdir. Çünkü aslında her birey, özel bir yanılgı, zavallı bir şey ve varolmaması gereken bir varlıktır. Ve hayatın gerçek amacı, bizi bundan kurtarmaktır. Bunu açıkça gösteren şey, bir çok insanın, hatta bütün insanların, hayal ettikleri bir dünyada olsalar bile, mutluluğa ulaşamayacak bir biçimde yaratılmış olmasıdır. Hayal ettikleri bu dünya, düşkünlük ve acıdan sıyrılmış olsa, cansıkıntısının avucuna düşecekler ve cansıkıntısından kaçabildikleri ölçüde de düşkünlüğe, acılara, sıkıntılara yeniden yöneleceklerdir. Demek ki, insanı daha iyi bir duruma ulaştırmak için, onu daha iyi bir dünyanın içine yerleştirmek yetmez; asıl yapılması gereken iş, onu tepeden tırnağa değiştirmek ve o ana kadar ne ise, artık öyle olmamasını sağlamaktır.
***
Bütün hayat etkinliklerinin sona ermesi, bu etkinliği sürdüren gücün bir yük altından kurtuluşu gibi görünüyor. Ölülerin yüzlerinde görülen o yumuşak durulmuşluk, belki de bunu dile getirmektedir.

İngiliz Tarihinden İlginç Notlar

2007-08-27T00:09:00.000+03:00

1500′lerde İngiltere’de işler şöyle yapılıyordu:
İnsanların çoğu Haziran’da evleniyordu Çünkü senelik banyolarını Mayıs ayında yapıyorlar, Haziran’da hala çok kötü kokmuyorlardı. Ama yine de kokmaya başladıkları için gelinler vücutlarından çıkan kokuyu bastırmak amacıyla ellerinde bir buket çiçek taşıyordu. Banyolar içi sıcak suyla doldurulmuş büyük bir fıçıdan meydana geliyordu. Evin erkeği temiz suyla yıkanma imtiyazına sahipti. Ondan sonra oğulları ve diğer erkekler, daha sonra kadınlar, sonra çocuklar ve en son olarak da bebekler aynı suda yıkanıyordu. Bu esnada su o kadar kirli hale geliyordu ki içinde gerçekten bir şeyleri kaybetmek mümkündü. İngilizce’deki “banyo suyuyla birlikte bebeği de atmayın” (Don’t throw the baby out with the bath water) deyimi buradan gelmektedir. Evlerin çatıları üst üste yığılmış kamıştan yapılıyor, kamışların altında tahta bulunmuyordu. Burası hayvanların ısınabilecekleri tek yer olduğu için bütün kediler, köpekler ve diğer küçük hayvanlar (fareler,böcekler) çatıda yaşıyordu. Yağmur yağdığı zaman çatı kayganlaşıyor ve bazen hayvanlar kayarak çatıdan aşağı düşüyordu. İngilizce’deki “kedi-köpek yağıyor” (It’s raining cats and dogs) deyimi buradan gelmektedir. Yukarıdan evin içine düşen şeyleri engelleyecek hiçbir şey yoktu. Böceklerin ve buna benzer nesnelerin yatakların içine düşmesi büyük bir sıkıntı oluşturuyordu. Etrafında yüksek direkler ve üstünde örtü bulunan İngiliz usulü yataklar buradan gelmektedir. Zemin topraktı. Sadece zenginleri zemini topraktan başka bir şeyden yapılmıştı. Toprak kadar fakir (dirt poor) tabiri buradan çıkmıştır. Zenginlerin ahşaptan yapılmış zeminleri vardı. Bunlar kışın ıslandığı zaman kayganlaşıyordu. Bunu önlemek için yere saman (thresh) seriyorlardı. Kış boyunca saman sermeye devam ediliyordu. Bir zaman geliyordu ki kapı açılınca saman dışarıya taşıyordu. Buna mani olmak üzere kapının altına bir tahta parçası konuyordu ki bunun adı “thresh hold” (saman tutan; Türkçesi “eşik”) idi. Yemek pişirme işlemi her zaman ateşin üzerine asılı durumdaki büyük bir kazanın içinde yapılıyordu. Her gün ateş yakılıyor ve kazana bir şeyler ilave ediliyordu. Çoğu zaman sebze yeniyor, et pek bulunmuyordu. Akşam yahni yenirse artıklar kazanda bırakılıyor, gece boyunca soğuyan yemek ertesi gün tekrar ısıtılarak yenmeye devam ediliyordu. Bazen bu yahni çok uzun süre kazanda kalıyordu. “Bezelye lapası sıcak, bezelye lapası soğuk, kazandaki bezelye lapası dokuz günlük” (peas porridge hot, peas porridge cold, peas porridge in the pot nine days old) tekerlemesinin menşei budur. Bazen domuz eti buluyorlar o zaman çok seviniyorlardı. Eve ziyaretçi gelirse domuz etlerini asarak onlara gösteriş yapıyorlardı. Birisinin eve domuz eti getirmesi zenginlik işaretiydi. Bu etten küçük bir parça keserek misafirleriyle oturup paylaşıyorlardı. Buna “yağ çiğnemek” (chew the fat) adı veriliyordu. Parası olanlar kalay-kurşun alaşımından yapılmış tabaklar alabiliyordu. Asidi yüksek olan yiyecekler kurşunu çözerek yemeğe karışmasına sebep oluyor, böylece gıda zehirlenmelerine ve ölüme yol açıyordu. Domatesler buna sık sık sebep olduğu için bunda sonraki yaklaşık 400 yıl boyunca domateslerin zehirli olduğu düşünülmüştü. Çoğu insanın kalay-kurşun alaşımından yapılmış tabakları yoktu. Onun yerine tahta tabaklar kullanıyorlardı. Çoğu zaman bu tabaklar bayat ekmekten yapılıyordu. Ekmekler o kadar bayat ve sertti ki uzun zaman kullanılabiliyordu. Bunlar hiçbir zaman yıkanmadığı için içinde kurtlar ve küfler oluşuyordu. Kurtlu ve küflü tabaklardan yemek yiyen insanların ağızlarında “tabak ağzı” (trench mouth) denen hastalık ortaya çıkıyordu. Ekmek itibara göre bölüşülüyordu. İşçiler yanık olan alt kabuğu, aile orta kısmı, misafirler de üst kabuğu alırdı. Bira ve viski içmek için kurşun kadehler kullanılıyordu. Bu bileşim insanları bazen birkaç gün şuursuz vaziyette tutabiliyordu. Yoldan geçen insanlar bunların öldüğünü sanıp defnetmek için hazırlık yapıyordu. Bunlar birkaç gün süreyle mutfak masasının üstüne yatırılıyor¸ aile etrafına toplanıp yiyip-içerek uyanıp uyanmayacağına bakıyordu. Buna “uyanma” nöbeti deniyordu. İngiltere eski ve küçük bir yerdi, insanlar ölülerini gömecek yer bulamamaya başlamıştı. Bunun için mezarları kazıp tabutları çıkarıyor, kemikleri bir “kemik evi”ne götürüyor ve mezarı yeniden kullanıyorlardı. Tabutlar açıldığında her 25 tabutun birinde iç tarafta kazıntı izleri olduğu görüldü. Böylece insanların diri diri gömüldüğü ortaya çıktı. Buna çözüm olarak cesetlerin bileklerine bir ip bağlayıp bu ipi tabuttan dışarıya taşıyarak bir çana bağladılar. Bir kişi bütün gece boyu mezarlıkta oturup zili dinlerdi. Bazıları zil sayesinde kurtulur (”saved by the bell”) bazıları da “ölü zilci” (dead ringer) olurdu.

SÖZÜN ÖZÜ MAKBULDUR

2007-08-23T23:07:00.000+03:00

"benim arzum, başkalarının bir kitapta anlattıkları şeyi on cümlede anlatmaktır."

-
ÖLÜMÜN SON İYİLİĞİ BİR DAHA ÖLÜMÜN OLMAMASIDIR.

-
BENİ ÖLDÜRMEYEN ŞEY BENİ GÜÇLENDİRİR.

-
KENDİ ALEVLERİNİZDE YANMAYA HAZIR OLMALISINIZ: ÖNCE KÜL OLMADAN KENDİNİZİ NASIL YENİLEYEBİLİRSİNİZ?

-
ÜMİT EN SON KÖTÜLÜKTÜR, ÇÜNKÜ İŞKENCEYİ UZATIR.

-
İNSAN RUHU YAPTIĞI SEÇİMLERLE BELİRLENİR.

-
ÖZDEYİŞLER HÂLİNDE VE KANIYLA YAZAN KİMSE OKUNMAYI DEĞİL, EZBERLENMEYİ İSTER.

-
BİLGİ ERMİŞLERİ OLMAK ELİNİZDEN GELMİYORSA, HİÇ DEĞİLSE BİLGİ SAVAŞÇILARI OLUN.

-
VE CEZA, SALDIRGAN İÇİN AYNI ZAMANDA BİR HAK VE ŞEREF OLMAZSA, CEZANIZ EKSİK OLSUN!

-
YELE KARŞI TÜKÜRMEKTEN SAKININIZ!

-
PEKİ SİZ, DOSTLAR, BEĞENİ VE BEĞENME TARTIŞILMAZ MI DİYORSUNUZ? FAKAT BÜTÜN HAYAT BEĞENİ VE BEĞENME ÜSTÜNE BİR TARTIŞMADIR!

-
KENDİN ALABİLECEĞİN BİR HAKKI, BIRAKMAYACAKSIN SANA VERMELERİNE!

-
RUH, HAYATIN BAĞRINA SAPLANAN HAYATTIR.

-
HER ŞEY BİRBİRİNDEN DAHA GEREKLİDİR.

-
ACI DER: "YIKIL!"

-
SENİ SEVİYORSAM SANA NE BUNDAN?

-
İNANÇLAR HAKİKAT DÜŞMANLARI OLARAK, YALANLARDAN DAHA TEHLİKELİDİR.

-
İNSANLAR EŞİT DEĞİLDİRLER.

-
NE DENLİ YÜKSELİRSEK, UÇMAK BİLMEYENLERE O DENLİ KÜÇÜK GÖRÜNÜRÜZ.

-
KADINI KADININ İÇİNDE ÖZGÜRLÜĞE KAVUŞTURMALI!

-
UÇURUMLARI SEVENİN KANATLARI OLMALI.

-
EN YÜCE DAĞLARA TIRMANAN GÜLER BÜTÜN ACIKLI OYUNLARA VE ACIKLI GERÇEKLERE!

RUBAİLER

2007-08-22T00:41:00.001+03:00

İnsan yiyeceksiz, giyeceksiz edemez:

Bunlar için didinmene bir şey denmez.

Ondan ötesi ha olmuş, ha olmamış:

Bu güzelim ömrünü satmaya değmez.

ömer hayyam

Ey özünün sırlarına akıl ermeyen;

Suçumuza, duamıza önem vermeyen;

Günahtan sarhoştum, ama dilekten ayık;

Umudumu rahmetine bağlamışım ben
2.

Büyükse de isyanım, kötülüklerim,

Yüce Tanrı' dan umut kesmiş değilim;

Bugün sarhoş ve harap ölsem de yarın

Rahmete kavuşur elbet kemiklerim.
3.

Tanrım bir geçim kapısı açıver bana;

Kimseye minnetsiz yaşamak yeter bana;

Şarap içir, öyle kendimden geçir ki beni

Haberim olmasın gelen dertten başıma.
4.

Rahmetin var, günah işlemekten korkmam;

Azığım senden, yolda çaresiz kalmam;

Mahşerde lutfunla ak pak olursa yüzüm

Defterim kara yazılmış olsun, aldırmam.
5.

Derde gama yatkın yüreğime acı;

Bu tutsak cana, garip gönlüme acı;

Bağışla meyhaneye giden ayağımı,

Kızıl kadehi tutan elime acı.
6.

Akıl bu kadehi övdükçe över;

Alnından sevgiyle öptükçe öper;

Zaman Usta' ysa bu canım nesneyi

Hem yapar hem kırıp bin parça eder.
7.

Ey zaman, bilmez misin ettiğin kötülükleri?

Sana düşer azapların, tövbelerin beteri.

Alçakları besler, yoksulları ezer durursun:

Ya bunak bir ihtiyarsın, ya da eşeğin biri.
8.

Her sabah yeni bir gün doğarken,

Bir gün de eksilir ömürden;

Her şafak bir hırsız gibidir

Elinde bir fenerle gelen.
9.

Dünya dediğin bir bakışımızdır bizim;

Ceyhun nehri kanlı göz yaşımızdır bizim;

Cehennem, boşuna dert çektiğimiz günler,

Cennetse gün ettiğimiz günlerdir bizim.
10.

Yaşamanın sırlarını bileydin

Ölümün sırlarını da çözerdin;

Bugün aklın var, bir şey bildiğin yok:

Yarın, akılsız, neyi bileceksin?

11.

İçin temiz olmadıktan sonra

Hacı hoca olmuşsun, kaç para!

Hırka, tespih, post, seccade güzel;

Ama Tanrı kanar mı bunlara?
12.

Var mı dünyada günah işlemeyen söyle:

Yaşanır mı hiç günah işlemeden söyle;

Bana kötü deyip kötülük edeceksen,

Yüce Tanrı, ne farkın kalır benden, söyle.
13.

Felek ne cömert ne aşağılık insanlara!

Han hamam, dolap değirmen, hep onlara.

Kendini satmıyan adama ekmek yok:

Sen gel de yuf çekme böylesi dünyaya!
14.

Bilgenin yüreğinde her dilek,

Anka kuşu gibi gizli gerek.

Damla nasıl inci olur denizde:

Sedefler içinde gizlenerek.
15.

Ovada her kızıl lalenin teni

Bir padişahın kanıyla beslendi.

Yerden biten şu mor menekşe yok mu?

Bir güzelin yanağındaki bendi.
16.

Mal mülk düşkünleri rahat yüzü görmezler,

Bin bir derde düşer, canlarından bezerler.

Öyleyken, ne tuhaftır, yine de övünür,

Onlar gibi olmıyana adam demezler.
17.

Gül verme istersen, diken yeter bize.

Işık da vermezsen, ateş yeter bize .

Hırka, tekke, post most olasa da olur,

Kilise çanları bile yeter bize.
18.

Beni özene bezene yaratan kim? Sen!

Ne yapacağımı da yazmışın önceden.

Demek günah işleten de sensin bana:

Öyleyse nedir o cennet cehennem?
19.

İnsan bastığı toprağı hor görmemeli:

Kim bilir hangi güzeldir, hangi sevgili.

Duvara koyduğun kerpiç yok mu, kerpiç?

Ya bir Şah kafasıdır, ya bir vezir eli!
20.

Hak er geç cimrilerin hakkından gelir;

Cehennem ateşleri onlar içindir.

Ne der, dili inciler saçan Muhammet:

Cömert gavur cimri müslümandan yeğdir.

ömer hayyam

DÜZENLİ SEKS YAPAN IRMAKLAR KABİLESİ

2007-08-22T00:41:00.000+03:00

Canın sıkılıyorsa bana bir makale yaz, orospuların amorti organlarını anlatan; sonra biraz eroin vururuz şehrin en ciddi arterlerinde; gelip geçen arabaların ön ve arka camlarına taş atarız; yan camlardan genellikle çünkü çocuklar bakar ıslak ıslak. Sen bakarsın ıslak ıslak. Sinyalizasyonun en muhteşem rengi gözkapaklarına vurur, dudaklarının çatal arasına vurur, kaşlarının kalkık isyanına vurur; ben sana vururum, sen bana vurursun, birbirimizi önce döveriz, sonra birbirimizi öpe öpe bağışlatırız birbirimize birbirimizi. Ben bir'i seviyorum, sen iki'yi; bak, eşitiz. Ah, tabii, buradan uzakdoğu görünüyor; ben bunu ciddiye almamıştım. Buradan Irak, buradan Amerika'nın Çin'i istila düşleri görünüyor; ben bunu Nâzım'a yazmıştım, Paz'a yazmıştım, bir tek Kafka cevaplamıştı. Ama Kafka'ya tek satır yollamamıştım, o hissetmiş, hemen tepki vermiş. Sait'i benim için öp, demiş. Sait öldü. Sait ile Faik, aslında ikizdiler; Sait, hep hırpalardı Faik'i; ona nankör derdi. Sen balık, yiyorsun. Balık yenmez, balık yüzer derdi. Sosyalizm yenmez, sosyalizm yaşanır derdi. Canın sıkılıyorsa bana bir deneme yaz, eşcinsellerin kaç deliği olduğunu tez haline getiren. Chat'teki faşistleri yaz, aldatan, buluşan, döven. Bana uzak bir şehirden gelen delikanlının gözlerindeki o endişe dolu aşkı anlat. Onun dudaklarındaki sırf mavi haritaları anlat. Citygide'ları anlat onun titrek parmak uçlarında biriken. Sevdiği kızı anlat. Ben seni dinliyorum. Mersiye ol bana. Mersiyeye sıkışan tahakküm sınırını anlat. Naziredeki esrar kompleksini, ele geçirilen uyuşturucunun piyasa değerindeki düşüşü, ırzımdaki asker kökenli, gelenekçi,ahlaksız şairleri anlat. Canın sıkılıyorsa, bana beni anlat. Ben dinliyorum. Ben sende tatildeyim. Ben sende bir şezlong problemiyim, hususi vasıtayım, kısa menzilli sevdayım, klorofilim, pikrik asidim, oyum işte; ne diyorsan oyum, oyuğum.

Ben iki'yi seviyorum, sen bir'i; bak, eşitiz. Bir imla kılavuzu duruyor sereserpe vücudunda: Bütün kelimelerin doğru, bütün işlemlerin tamam. Sağlaması yapılmış bir çarpım gibiyiz sevişmelerden sonra: İkimizden biri sıfır olsa, diğeri ise istediği büyüklükte bir sayı; farketmeyecek sonuç = sıfır. Bunun endişesiyle sevişiyoruz hep. Ya yataktan sıfır çıkarsa diye. Canın sıkılıyorsa bana bir masal yaz; kim bilir belki sen de zengin olur, şatolarda yaşarsın cücelerinle. Oysa onlar cüce değil, senin boyun uzun. Senin boynun uzun, ellerin uzun, öpüşün uzun. Geceleri, büyük bir melankoliyle camdan dışarıya, yağan yağmurun altındaki far ışıklarına bakışın, o bakışın uzun. Üzülme beni bırakıyorsun diye; biraz vakit geçirdin kısaca, oyalandın işte; insanoğlu, oyalandıkça büyür. Geçip giden hiçbir şey gaflet sayılmamalı, zaman dahil. Zamanın aklî dengesini bozan trajik sevgililer olacağımıza aynı hastalığın iki farklı belirtisi gibi yaşarız başkalarının vücudunda. Daha çok çiçek açarsın, salacak daha çok kokun var zulanda. Şüphesiz, eklenmeye gelmedin ya dünyada birine, birilerine - start hakemin de yok parmağının kasıldığı tetikte. Korkmuyorsun da: Ya namludan sıfır çıkarsa diye. Ben seni dinliyorum. Sen bana olur olmaz, sevdiğin kişinin kamera arkasını anlat. Çekim hatalarını. Onu ilk ilhak edişini. İşgale koşan istila güçlerinin salyalarını, irileşen gözbebeklerini, bir yengecin atak yaptığı sırada, aslında yana ilerlemesinin hayvanda yarattığı depresyonu, kumsaldaki diğer deniz yaratıklarının bunu alay konusu yapmasını, bu salaklığın nesilden nesile aktarılmasını, o yengecin bana benzediğini, benim o yengece benzediğimi, benzeşen şeylerin sıfıra karşılık geldiğini, evet, hep bunları anlat. Ben seni dinliyorum. Konuşur gibi yazarlar ya, konuşur gibi dinliyorum seni. Konuşur gibi sustuğuma da bakma; kendisiyle oyalanılan bütün nesneler kadar gizli özneye has gizli bir özgüven bu. Çember ile daire'nin arasındaki fark kadar, yani bir alan sahipliği meselesi. Gurur meselesi. Ur meselesi.Tahtından indirilip boynu vurulmaya götürülen çocuk padişahlar, "Eve mi gidiyoruz, oyun bitti mi?!" diye sormuşlar mıdır?! Kaç çocuk sevgilinin boynunu vurdun sen?!Ayağı kırıldığı için öldürülmesi gereken atlar, "Ben yalnızca bir ayakmışım yalnızca!" diye söylenmişler midir kendi kendilerine?! "Ve nal, hani uğur getirirdi?!" Ayağı kırılan kaç sevgiline silah çektin?!Kaç filme yarısında girdin, kaç filmin yarısında çıktın; kaç aşka sürpriz başlangıç yaptın, kaç aşkın ortasında bir 'game over' hissi kapladı içini?!Canın sıkılıyorsa müzik setine en vahşi parçayı koy ve doktorunu ara: "Her gece rüyasındaboynu kırılarak ölmüş birini gördüğünü söylerdiilk sevgilim.İkimiz de henüz altı yaşındaydık ve benne zaman çukulata yesemaltımı ıslatıyordum kahverengi ve sütlü.Annem, "Bu çocuk gerizekâlı" diyordubabama, babam ise televizyondan ayırmadan bakışlarını"İyi!" diye mırıldanıyordu ağzının içindeağzının içindeki patlamış mısırlarla birlikte çiğneyerek kelimeleri"Şair olur belki ilerde!"
Aleni tahrik unsuru. 'Modern zamanların şartlarına aşina bir yaradılış kabiliyeti' besbelli. İlk sevgilimle kibrit kutusunun içinde beslediğimiz ilkel tanrı kıvamında bir toz örümceğimiz vardı. Besliyorduk, ama ne ile beslendiğini bilmeden hayvanın. Bir keresinde sevgilim -ki ilkti, "Bu bizim kızımız!" dedi, "Çiftleşmeden hallettiğimiz kızımız! Büyüyünce itfaiyeci olsun istiyorum!" "Salak!" diye çıkışmıştım ona, "Örümcekten itfaiyeci olmaz! O ilkel bir tanrı, amip gibi yani, tek hücreli bir ilah! Çekirdeği küçücük!" "Küçük çekirdekli! Küçük çekirdekli!" diye alay etti benimle. Aleni tahrik unsuru. İlk sevgilim, evlerinde çıkan bir yangında öldü. Toz örümceğinin yaşadığı kibritle oynarken.. Henüz altı yaşındaydı ve altı santim bile yoktu boyu. Ama altı gram kadardı beyni, eminim. Altı gram kadardı büyük büyük babalarının toplam ağırlığı. Annem, bağıra bağıra ağlayarak helva pişirdi bütün gün. Sonra bütün gece bir tencere helvayı yedi babam, televizyon haberlerinde yangından söz edilmemesine içerleyerek.
İlk sevgilimin üstünden bayağ' sevgili geçti Ve ben artık altı yaşında da değilim Annemi ve babamı gömeli çok zaman oluyor En az üç cumhurbaşkanı ve iki rejim değiştirdik Kilometrelerce kumaş harcandı yeni yeni yeni tasarlanan bayraklarda Tüm Ortadoğu'yu kapsayan bir club açtı Amerika adı gala geceleri kırmızı halı serilse tüm evrene, ne halıdan ne benim aklımdan geçer."
Canın sıkılıyorsa bunları düşün bir ara; koy karşına sıfır'ı ve ona istikrarlı yaşanmış bir hayattan, alıntılanmış yarım mısralar ısmarla. Canın sıkılıyorsa...

küçük İSKENDER

2007-08-19T11:52:00.000+03:00

AĞIT

Nehirler gibi,

Ağlamak istiyorum,

Garip bir başıma ben;

Kaygılar almalı beni,

Dalıp gitmeliyim,

Eski maden gecelerin gibi.

Neden,

Pırıl pırıl anahtarlar,

Neden harami elinde?

Kalksana Oello ana,

Aç sırrını,

Bu bitmez gecenin Yorgunluğuna;

Akıl ver damarlarına,

Senin olsun,

Yupanqui’ler güneşi

Uyku hali konuşurum

Seninle,

Toprak toprağa.

Sıradağların; Döl yatağı;

Sen ey Perulu ana,

Nasıl oldu nasıl oldu da

Saplandı,

Bu hançerler çığı,

Senin gebe kumluğuna?

Ellerin içindeyim,

Kıpırdamam,

Duyuyorum:

Madenler yayılıyorlar,

Yeraltı boğazlarına.

Köklerinden olmuşum,

Ben, senin;

Bilmem neden,

Toprak vermez bilgeliğini

Bana.

Geceden gayrı,

Gördüğüm yok;

Yıldızlı topraklar,

Altında.

Bu uyduruk,

Bu cinli hayal da ne?

Sürünür gider,

Ta kızıl bir çizgiye?

Yasın gözleri,

Bitki, kapkara.

Nasıl vardın,

Bu acı rüzgara;

Nasıl oldu, nasıl oldu da,

Öfke taşları arasından,

Kopak;

Kaldırmadı kil tacını,

O gözler kamaştıran?

Yanayım kara bahtıma,

Çadırlar altında, bırak!

Kararmış ölü bir kök gibi,

Ko batıp gideyim!

Bu bitmez zalim gecede,

Yerin dibine ineceğim, ben;

Bir altın ağza kadar.

Gecenin taşına uzanmalıyım.

Burada ölmeliyim, derdimle.

Pablo NERUDA

2007-08-09T22:04:00.000+03:00

BAŞLIKSIZ

2007-08-02T19:30:00.000+03:00

Son sayfası olabilirsin tüm yaşanabileceklerin. Beni kendi yaranın kanlarında yıkayamazsın. Ben en temizi olamam senin düşlerin için. Kime sorarsan geçmişimi yaralı bir canlı olur sana anlatılanlar ve hiçbir sorunun cevabı olamaz.
Neler hayal ettin sonbahar görüntüsü tadında ve ne sulara akıttın gümüş parlaklığında yarınlarını. Varolmanı sorguladığın anlar düşüncelerine inen birer ihanetti darbe misali.
Türüne uymanı zorlayan seni kategorileştiren her söylemi elinin tersiyle terslediğin zamandın sevgilim olma cesaretine bürünmen.
Kimin için üç beş kelime söyleme nezaketinde bulunduysan sana geri dönülmez anılar bıraktı. Seni asla sen olarak bulamayacaklarını bile bile seni bir hiç uğruna bencillik kılıflarına bürünerek harcamaktan çekinmeyen sahte sevgililerin oldu.

İSMAİL İLİŞ

21.Yüzyılın Vebası: CAN SIKINTISI

2007-07-31T21:07:00.000+03:00

İnsanlığın, tarihinin başlangıcından beri karşılaştığı en temel sorun ne salgın hastalıklar, ne doğal afetler, ne de arada bir –dünya çok kalabalıklaştığından- başlattıkları dünya savaşlarıydı. Hayır, insanların en temel problemi, tarihinin başlangıcından beri var olan ama bu sürenin sağlıklı çözümü üretmesine yetmeyeceği kadar devasa bir şeydi; can sıkıntısı.
Can sıkıntısı, aslen büyüklü küçüklü tüm problemlerin atası olmasına rağmen, çoğu zaman basit bir çözümü olurdu ve kısa vadede pek de ciddi bir sorun yaratmazdı. Asıl sorun, üretilen çözümün sonuçlarıyla ortaya çıkardı ki, hâlen çözülememiş olan düğüm, budur.
Can sıkıntısına karşı geliştirilen en yaygın çözümlerden birisi aşktır.Şöyle ki, aşk, boş zamanı ve kişinin aklını tamamen boşlukla doldurmakta, böylece kişinin kendisini sürekli bir şekilde meşgul hissettiği yanılgısına yol açmaktadır. Basitçe bir eylemin ne kadar yararlı olduğunu görmek için, o eylemin ilk hâli ile son hâli arasında bir karşılaştırma yapmak yeterli olacaktır. “Aşk” konusunda, ilk ve son arasında tek bir fark yoktur. Herkes aynı yoldan yürümüş, aynı hataları yapmış ve aynı sonuca varmıştır. Aslında hiçbir şey yapmayan ve hiçbir yeni fikir üretemeyen birey, kendinden önceki milyarlarca insanın düştüğü hataya düşer ve bu hatanın içinde uzunca bir süre yüzdükten sonra çıkar, kurulanır ve bu hataya tekrar düşer. Yine de uzun vadede, aşka olan inanç kaybedildiğinde, verdiği zararlar nispeten de olsa kapanır ve bir daha geri dönülmemek üzere, bu fikir ortadan kaldırılır.
Can sıkıntısına çözüm olarak getirilen fikirlerin en zararlısı ise Felsefe ve buna bağlı olarak Psikoloji olgusudur. İnsanların tartışmalarını çözmek için ellerindeki en gelişmiş yöntemin, basit bir şekilde bir odun parçasıyla karşısındakinin kafasına vurmak olduğu dönemlerde, ki bu halen bazı bölgelerde verimli olarak kullanılmakta olan bir yöntemdir, “Felsefe” ve “Psikoloji” henüz bir sorun yaratmamaktaydı. Öyle ki, bir adamın en büyük ikilemi, akşam yemeğinde bir geyik mi yoksa bir öküz mü avlaması gerektiğiydi. Gelin görün ki, bu dönem çabucak geride bırakılmış ve insanlar artık etlerini onların yerine vurup hazırlayabilecek başka insanlara bunun karşılığında verebilecekleri bir şeyi, yani parayı, keşfettiklerinde, işler karışmaya başladı. İlkel insanın rahatlığı, uğraşmak zorunda olduğu sorunların tüm vaktini alıyor olmasından kaynaklanıyordu. Modern insan ise, bütün gün etini yiyebileceği bir hayvanın peşinden koşmayı bıraktığında, eline sadece can sıkıntısıyla dolu bolca zaman geçmişti.
İşte psikolojinin tohumları, yine can sıkıntısıyla geçen bir öğleden sonra “felsefe” adıyla atılmıştır. Yoldan geçen bir adam, yol kenarında oldukça sıkılmış bir şekilde oturmakta olan bir diğerine “Selam dostum? Hayat nasıl gidiyor?” diye sorduğunda, karşısındakinin bir anda gözlerinin açılıp, derin düşüncelere dalmasına ve onu görmezden gelmesine anlam verememiş “Zaten garip bir adamdı” diyerek oradan uzaklaşmıştı. Aslında o anda, sonsuza dek hiçbir sonuç vermeden çalışacak olan Psikoloji makinesinin düğmesine basmıştı.
Selam verilen adam öncelikle, garip bir biçimde, neden daha önce kimsenin “Hayat nasıl gidiyor?” sorusuna “İyi gidiyor, bildiğin gibi” tarzı geçiştirmelik bir cevap yerine, bu soruyu ölçüp tartıp bir cevap vermediğini hayretler içinde merak etmişti. Sonra bu soruya geçiştirmelik bir cevap verdi ve bu soruyu kafasında evirip çevirdi. Sonunda sihirli kelimeyi aradan çıkardı; “Hayat”. Öncelikle soruyu “Hayat nedir?”e çevirdi, aklında basit bir-iki cevap şekillendi ve yeni bir şeyler keşfetmenin heyecanıyla soruyu “Biz nasıl yaratıldık?”a dönüştürdü. Bu soru ona fazlasıyla rahatsız edici geldiğindendir ki cevabına fazla kafa yormadan soruyu son ve kaçınılmaz şekline dönüştürdü “Hayatın anlamı nedir?” Bu noktada beyni durmuştu. Az önce fikren daldan dala atlayan, yeni sorular, yeni cevaplar bulan ve inanılmaz keşfinin dayanılmaz hafifliğiyle yüzünde çarpık bir gülümseme oluşmuş olan adam, bir anda sorduğu sorunun altında ezilmiş ve yüzüne kötü görünüşlü bir somurtkanlık yerleşmişti. Ne yazık ki bu adam, arkasında bu sorunun cevabını birlikte aradığı ve öğretilerini yaymalarını istediği çok sayıda öğrenci bıraktıktan sonra, sorusuna cevap bulamadan bir kupa dolusu zehri içmiş ve yüzündeki aynı somurtmayla ölmüştür.
Daha da ileriki yıllarda, bu adamın bulduğu ve ismine felsefe denmiş olan bu olgu sadece öğrenmeye hevesli insanların değil, istesin ya da istemesin herkesin hayatında yer edinmeye başlamış ve bu hayatlarda onarılmaz yaralar açmaya başlamıştır. “Neden?” sorusuna cevap olarak “Neden olmasın?” yanıtının artık klasikleştiği bir zamanda, bir uyanığın kolay yoldan çuvallarca para kazanabilmesinin nedeni de, felsefenin bu denli yaygın oluşuydu. Felsefenin ilerlemesiyle, artık canı sıkılan her insanoğlu kendi kendine psikolojik bir tartışma başlatabiliyor ve kendisine her cevap veremeyeceği soru soruşunda içinde bulunduğu bataktan kurtulmak için tümevarım yaparak soruların alanını biraz daha genişletiyordu. Bir gün artık bu alan o kadar genişletilmişti ki, insanlar kendi başlarına bu sorunu çözemeyeceklerini fark ederek, başka insanlara bu konuda danışmaya karar verdiler.
Yukarıda bahsedilen çuvalla para kazanan uyanık, işte bu noktada devreye girmiştir. Bir işe girip çalışmak asla verilen çabanın karşılığını vermiyordu, banka soygunları artık çok klasik ve çok da riskli bir işe dönüşmüştü ve henüz telefon keşfedilmediğinden kimse telefonla satış yapamamaktaydı. İşte böyle bir zamanda, bu genç adam insanları dinlemenin ve kafa sallamanın aslında inanılamayacak boyutlarda kazanç getirebilecek şekilde geliştirilebileceğini anladı. Yaptığı ilk iş, bir muayehane açarak bir de sekreter tutmak oldu. Bundan sonra ise yaptığı tek şey insanları dinlemek ve kafa sallayıp “Peki bu sana nasıl hissettirdi?” ve “Maalesef bu haftalık da saatimiz doldu, çıkışta sekreterimden önümüzdeki hafta için randevu alabilirsiniz” gibi basit 2 cümle söylemek olan bu adam, hayal edilemeyecek kadar çok para kazandı. Bildiği şey, bu sefer turnayı gözünden vurmuş olduğuydu. Bilmediği şey ise, insanların ona para ödeme nedeninin, yani “Hayatın anlamını bulma çabası”nın, dünyasının yok oluş nedeniyle birinci dereceden alakalı oluşuydu. Bu yok oluşun nedeni, insanların kârlı bir iş olduğundan psikolog ve psikiyatrist olmaya başlaması ve bir süre sonra gezegende yapılan tek işin psikolojiyle ilgili olması nedeniyle tüm insanların açlıktan ölmesi olabileceği gibi, gezegenin yeni bir uzay çevre yolu için yok edilmek zorunda olması da yadsınamayacak kadar ihtimaller içerisindedir.
Burada kısa bir bilgi vermekte yarar var; can sıkıntısının kötü sonuçlar doğurmasının en önemli nedenlerinden biri de, bu sıkıntının kişiyi sorunu ve sorunun nedenlerini düşünmeden çözüm bulmaya teşvik etmesidir.
Milyonlarca insan, psikolog ve psikiyatristlere döktükleri paranın karşılığını (yani hayatın anlamını) alabilselerdi dâhi tatmin olmayacaklardı. Çünkü sorunun ne anlama geldiğini hiç düşünmemişlerdi. “42”nin sizin için bir anlam ifade etmemesinin tek nedeni de budur.
Sonuç olarak felsefe ve psikolojinin anlamsızlığı, gereksizliği ve kısırlığını belgeleyecek en mantıklı açıklama, bundan yıllar önce yapılmıştır ve bugüne kadar koruduğu geçerliliğini, çok daha garipçe açıklanamaz bir açıklamaya bırakana dek de koruyacaktır. Bu açıklama, kelimesi kelimesine şöyledir;
“There is a theory which states that if ever anyone discovers exactly what the Universe is for and why it is here, it will instantly disappear and be replaced by something more bizarrely inexplicable.
There is another theory which states that this has already happened. ”Douglas Adams

Farklı Bakış Açısı

2007-07-31T21:01:00.000+03:00

Önemli bir rus atasözü şöyle der:
"Çirkin kadın yoktur, az vodka vardır ..."
ya da
" Şişman kadın yoktur, aynada kendine bakmayı bilmeyen kadın vardır ..."

Elmanın Faydaları......

2007-07-31T20:54:00.000+03:00

Nihayetinde....

2007-07-31T20:42:00.000+03:00

"En kof ceviz bile kırılmak ister. Olgun yemişler tutunamazlar ağaca. Öyleyse kabuğum kırılacak diye hayıflanmamalıdır insan. Toprağa düşmemek için çırpınmamalıdır meyve.Düşün! Bir şeyin geldiği yere dönmesi kadar sevindirici ne olabilir?Tohumun ağaca ağacın tohuma dönüşümünden başka bir şey değildir hayat. Yani ölüm...Fakat insanlar ölüyü kefenledikleri gibi ölümü de kefenlemişlerdir. Ve kefenlenen her şey öldürücüdür.İnsana düşen, tüm libaslarından soyup öylece seyretmektir ölümü.Yani hayatı."Lev Nikolayeviç Tolstoy

Ölüm için erkendi, yaşanacaklar içinse çok geç ...

2007-07-31T20:37:00.000+03:00

... Seni var etmeye çalışıyorum,olmadığını,olmayacağını,olamayacağını bile bile....!oysa sen başka bir yerde varsın, orada olacaksın, orada olmalısın da ...

Doğru Dili Kullanmak

2007-07-31T00:01:00.002+03:00

Yaşlı bir adam emekliye ayrılır ve kendine bir lisenin yanında küçük bir ev alır. Emekliliğinin ilk birkaç haftasını huzur içinde geçirir, ama sonra ders yılı başlar. Okulların açıldığı ilk gün, dersten çıkan öğrenciler yoldaki her çöp bidonunu tekmelerler bağırıp, çağırarak…
Bu çekilmez gürültü günler sürer ve yaşlı adam bir önlem almaya karar verir. Ertesi gün çocuklar gürültüyle evine doğru yaklaşırken, kapısının önüne çıkar, onları durdurur ve “Çok tatlı çocuklarsınız, çok da eğleniyorsunuz. Ben de sizlerin yaşındayken aynı şekilde gürültüler çıkarmaktan hoşlanırdım, bana gençliğimi hatırlatıyorsunuz. Eğer her gün buradan geçer ve gürültü yaparsanız size günlük 5 milyon vereceğim.” der.Bu teklif çocukların çok hoşuna gider ve gürültüyü sürdürürler. Birkaç gün sonra yaşlı adam yine çocukların önüne çıkar ve onlara şöyle der: “Çocuklar enflasyon beni de etkilemeye başladı, bundan böyle size sadece 1 milyon verebilirim.” Çocuklar pek hoşlanmazlar ama yine devam ederler gürültüye. Aradan birkaç gün daha geçer ve yaşlı adam yine karşılar onları. “Bakın!” der, “Henüz maaşımı alamadım, bu yüzden size günde ancak 500 bin lira verebilirim, tamam mı?” “Olanaksız bayım!” der içlerinden biri, ”Günde 500 bin lira için bu işi yapacağımızı sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Biz işi bırakıyoruz.”

2007-07-31T00:01:00.001+03:00

RUSSEL......

2007-07-30T23:56:00.000+03:00

Daha hayattayken hakkında beş yüz elli doktora tezi yazılan filozof Russell'e bir tv programında soruyorlar: 'biliyoruz ki üstad sen dünyanın en büyük düşünürlerlerinden birisin ve fakat tanrıya inanmıyorsun, neden?' Russell ' in cevabı cok ilginçtir, şöyle der: 'inanaların halini (inanmanın fonksiyonel sonucu) gördükçe inanmak istesem de inanamıyorum.Eger birgün tanrı bana 'ey russell neden bana inanmadın derse ben de ona diycem ki ey tanrım neden varlıgını daha acık olarak ortaya koymadın, neden beni, inandıgını söyleyen ama sahtekarlık yapan şu insanlarla aynı katagoriye girmemek için seni inkar etmek zorunda bıraktın ?'

2007-07-30T23:50:00.001+03:00

Ben Biliyorum

2007-07-30T23:46:00.000+03:00

Saat 8:30'da, seksenlerinde, yaşlı bir adam başparmağındaki dikişlerialdırmak üzere poliklinikten içeri girdi. Çok acelesi olduğunu söyledi,çünkü saat tam 9:00'da bir randevusu varmış.Tedavisinin bitmesi ve onun söylediği yere ulaşması en azından bir saatsürerdi. Yaranın pansumanı sırasında konuşmaya başladık. Bu denli acelesiolduğuna göre önemli birisiyle mi randevusu olduğunu sordum. Banabakımevine gidip eşiyle kahvaltı etmek için acelesi olduğunu söyledi. O zaman eşininsağlığının nasıl olduğunu sordum.Eşinin orada uzun bir süredir kaldığını ve Alzheimer hastalığının birkurbanı olduğunu anlattı. Geç kalmış olmasından dolayı "Acaba eşiniz endişe duyar mı?" diye sordum.Bana beş yıldan bu yana onun kim olduğunu bile bilmediğini ve kendisinitanımadığını söyledi. Şaşırmıştım, "Sizi tanımadığı halde yine de her sabah onu görmeye mi gidiyorsunuz?" diye sordum. Elimi okşayarak gülümsedi. "Obeni tanımıyor ama ben hâlâ onun kim olduğunu biliyorum" dedi.